खिडकी

राजकीय रंगभूमीवरचे दोन हुकमी एक्के. महानायक आणि महानायिका. दोन पिढ्यांचा वारसा सांगणाऱ्या 'बाई'. शून्यातून विश्व निर्माण केलेले 'भाई'. विचारसरणी, काळ वेगळा; जनमानसावर गारुड करण्याची, सत्ता राबवण्याची शैली मात्र तीच! २०१५मध्ये लिहिलेला हा लेख आजही तेवढाच ताजा वाटेल. ह्या दोन दिग्गजांची तुलना करणारा मराठी पत्रकारितेतील (बहुदा) पहिला लेख... ------------------ आपल्याला राजकारण कळतंय , असा (गैर)समज झाल्यापासून एकच नाव ऐकत आलो. त्यांना सारे  ‘ बाई ’   म्हणत. प्रेमाने , आदराने , भीतीने , उपहासाने , तुच्छतेने. असे म्हणण्यामागे काहींची भावना त्यांना देवपण देण्याची आणि काहींची अनुल्लेखाने मारण्याच्या गंडाची. आपल्याला राजकारणाचा कंटाळा आलाय , असा (पुन्हा) (गैर)समज झाल्यापासून एकच नाव ऐकत आलो. त्यांना सारे  ‘भा ई ’   म्हणतात. प्रेमाने , आदराने , भीतीने , उपहासाने , तुच्छतेने. असे म्हणण्यामागे काहींची भावना त्यांना देवपण देण्याची आणि काहींची अनुल्लेखाने मारण्याच्या गंडाची. आधी  ‘ बाई ’   आणि आता  ‘भा ई ’ . जगातली सर्वांत मोठी लोकशाही असलेल्या (हे प्रत्ये...

सई परांजपे यांचा 'साज' चित्रपट एका आळसावलेल्या दुपारी पाहिला. झकास वाटला. त्यानंतर सईबाईंशी झालेल्या एका अनपेक्षित इ-मेल संवादातून ह्या लेखाचा जन्म झाला. ----  ही गोष्ट बरोब्बर महिन्यापूर्वीची. दुपार होती. निवांत पसरलो होतो. अस्ताव्यस्त. उकडत होतंच भरपूर. वाचण्यासारखं हाताशी काही नव्हतं. जे होतं, ते लगेच वाचावं असं वाटत नव्हतं. डोळा लागेल म्हणून वाट पाहत होतो. तेवढ्यात बायकोनं हाक मारून बाहेर बोलावलं. ''झी स्माईल'वर चांगला सिनेमा लागलाय. बघा! आवडेल तुम्हाला,' असं म्हणाली ती. कुरकुरत, कंटाळा करतच उठलो. टीव्ही.समोर जाऊन बसलो. एकदा बसल्यावर उठवेना. सुरुवात थोडी चुकली होती. पण त्यानं फार काही बिघडलं नाही. पूर्ण सिनेमा पाहिला. फार दिवसांनी अगदी मन लावून. छान वाटलं. 'साज' होता तो. सई परांजपे ह्यांचा. का बुवा आवडला हा सिनेमा एवढा? समीक्षकाच्या थाटात नाही स्पष्ट करता येणार ते. कुणी लिही म्हटलं, तर नाही लिहिता येणार त्यावर. पण त्यानं प्रसन्न अनुभव दिला. रजा त्या दिवशी सत्कारणी लागली, हे नक्की. साधा, सोपा आणि सुटसुटीत सिनेमा एकदम साधा, सोपा आणि सुटसुटीत सिनेमा. त...

चैत्र सुरू झाला की, गावोगावच्या यात्रा-उरूस सुरू होतात. असाच एक उरूस गेल्या आठ वर्षांपासून भारतात सुरू आहे. 'आयपीएल' म्हणून ओळखला जातो तो. यात्रेला जत्राही म्हणतात. उरूस काय, यात्रा काय नि जत्रा काय - म्हणजे खा-प्या-मजा करा. 'आयपीएल' म्हणजे पण जत्रा. कारण त्यात दर वर्षी दिसताहेत भानगडी सत्रा. ही 'आयपीएल' म्हणजे खेळापेक्षा मनोरंजन अधिक अशीच परिस्थिती बनलीय. चेंडूमागे झुकणारं हे किंवा ते पारडं, संभाव्य यशाचे वजन कधी या तागडीत, तर पुढच्याच चेंडूला त्या तागडीत. क्षणाक्षणाला ताणली जाणणारी उत्सुकता. आनंदाची लहर आणि दुःखाचा कहर. आशा-निराशेचे (कृत्रिम) हिंदोळे. त्यावर झुलणारे कोट्यवधी बघे. जल्लोषाचे चित्कार आणि अपेक्षाभंगाचे फुत्कार. कातीव आणि बेतीव नाटक सगळं काही सिनेमॅटीक. एखाद्या कुशल दिग्दर्शकाने गल्ल्यावर डोळा ठेवून साकारावं, अगदी तसंच नाट्य. मस्त रंगलेला रंगमचीय आविष्कार. साडेतीन-चार तासांचं नाटक. कातीव आणि बेतीव. `माहितीरंजन` (इन्फोटेनमेंट) असतं ना, तसं हे 'क्रीडारंजन'! पण खेळ तर मनोरंजनासाठीच असतात ना? प्रत्यक्ष खेळात सहभागी होणाऱ्यांनाच काय ते शारी...

पुण्यातील घरगुती कार्यक्रमात २०१५मध्ये रावी भेटली. तेव्हा तिच्याशी 'मैत्री' केली. काही फोटो काढले तिचे. आता ती कुठे असेल, कशी असेल माहीत नाही. एक नक्की, तिची निरागसता आजही 'खिडकी'तून तितकीच ताजी दिसतेय... -------- -------- -------- पुण्यात गेल्या महिन्याच्या शेवटी (एप्रिल २०१५) एक नवी मैत्रीण मिळाली. रात्रीच्या एका कौटुंबिक कार्यक्रमात तिची 'ओळख' झाली. ती बसली होती, तिच्या आई-बाबांबरोबर गप्पा मारत. थोडंसं बाजूलाच खुर्चीवर मी होतो. पण ती काही माझ्याकडं ढुंकूनही बघत नव्हती. बाबा, तिची एक मैत्रीण, अधूनमधून येणारी-जाणारी आई यातच ती मग्न होती. तिचे हावभाव, गप्पांना देत असलेला ती प्रतिसाद सारंच फार आकर्षक होतं. ती जे काही बोलत होती, त्यापेक्षा तिचा चेहराच जास्त बोलत होता. म्हणूनच आखडूपणा सोडून तिची ओळख करून घेतली. ओळख म्हणजे काय, तर तिच्याशी थेट बोलायला सुरुवातच केली. तिचं नाव रावी. वय असेल तीन-चार वर्षांच्या दरम्यान. त्यामुळंच कार्यक्रमात तिला रस नव्हता. ती आपली बाबांकडून गोष्ट ऐकत होती. ती ऐकता ऐकता प्रश्न विचारत होती, काही प्रतिक्रिया देत होती. हे सगळं मोठ्यानं...

कृत्रिम बुद्धिमत्तेने काढून दिलेले चित्र. -------------------- The end of confession is to tell the truth to and for oneself. - J. M. Coetzee Perhaps confession saves the soul but it ruins the reputation. - Thomas Dewar उद्धट, बेमुर्वतखोर, माजोरडे, भाडं नाकारणारे, अडवणूक करणारे, अडवून दामदुप्पट उकळणारे, खोटं बोलणारे, लुबाडणारे... अगदी सगळ्याच नाही; पण बहुतांश रिक्षाचालकांबद्दलचं हे मत. ....पूर्वग्रहदूषित नाही! अनुभवातून आलेलं, इतरांच्या बोलण्या-अनुभवण्यातून बनलेलं हे मत. त्याला कधीकधीच तडा जातो. रिक्षावाल्यांनी काहीही भाडं सांगावं आणि आपण ते (नाइलाजानं) मान्य करावं. एके काळी सोलापूरसारख्या शहरात मीटरप्रमाणेच रिक्षा धावे. गेल्या पाव शतकात त्यात मोठा बदल झालेलाय. बसण्याआधीच भाडं ठरवून घ्यावं लागतं. ही गोष्ट जुनी, २०१४-१५मधली. तेथे गेलो तर `सीट'प्रमाणं वाहतूक करणाऱ्या रिक्षावाल्यानं सकाळी सकाळी १२५ रुपये भाडं सांगितलं. त्यानंतर १५ मिनिटांनी मिळालेल्या रिक्षानं मी इच्छित स्थळी १५ रुपयांत गेलो. तरीही तिथं पोहोचल्यावर रिक्षावाल्यानं `तुमच्या खुशीनं द्या काही तरी' म्हणत जास्तीचे पाच ...

का ही दिवसांपूर्वी, दीड-एक वर्षापूर्वी बायको एका नातेवाइकाच्या वास्तुशांतीला गेली होती लातूरला. त्यानं परतभेट म्हणून दोन रोपं दिली. त्यातलं एक मोगऱ्याचं. दुसरं असंच काही तरी; नेमकं आठवत नाही. मोगरा, निशिगंध, जाई-जुई, पारिजात...ही आवडती फुलं माझी. मंद दरवळणारी. त्यामुळे मोगऱ्याचं रोप पाहिलं आणि लगेच ताब्यात घेतलं. ते वाढवण्याची, फुलवण्याची जबाबदारी माझी, असं जाहीर केलं. आमचं घर म्हणजे छोटा फ्लॅट. त्याला मागच्या बाजूला बाल्कनी आहे. काही कुंड्या वगैरे ठेवायच्या तर तिथंच. तिथं वर्षातले बाराही महिने उन्ह येत नाही. दक्षिणायनाच्या वेळी दुपारचा काही वेळ उन्ह पडतं. त्यामुळे की काय, कुणास ठाऊक, पण तिथं छोटी बाग फुलविण्याचा आमचा प्रयत्न काही यशस्वी झाला नाही आजवर. तुळशीची दोन रोपंही चांगली वाढून मग जळून गेली. बाल्कनीतल्या दोन-तीन कुंड्यांमध्ये काही तरी वाढवायचंच, असं या वेळी ठरवूनच टाकलं होतं. त्यानुसार आधी तुळशीच्या मंजिऱ्या चुरगाळून टाकल्या. एकाच कुंडीत दोन-चार रोपं आल्यावर, त्यातल्या एकाला दुसऱ्या कुंडीमध्ये अगदी निगुतीनं हलवलं. रोपं वाढली नि आत्मविश्वासही दोन्ही रोपं छान वाढली. त्यांच्या साथी...

रेखाटण - कृत्रिम बुद्धिमत्ता ---------- भिरकावून द्यावीत वादळाने हवेवर किंवा तुटून पडावीत अलगद फांदीवरून पाने कधी जून झाली म्हणून, कधी आयुष्य संपले म्हणून अलगद गळून पडतात पाने कुणाच्या नकळत दिसतो मग फक्त पाचोळा, क्वचित हिरव्यागार आठवणी कळत नाही कसे अगदी तशीच निसटून-तुटून-सुटून जातात माणसे आयुष्यातून? एक नवे वादळ उठवून किंवा तुम्हालाच जून ठरवून! वाट पाहावी लागते दीर्घ, पुन्हा पालवी फुटण्याची हल्ली शिशिर फारच लांबलाय? की वसंत यायचाच थांबलाय? ---------------------- `पानगळीतला` आम आदमी (बावीस/एप्रिल/पंधरा)

गल्लीपासून दिल्लीपर्यंत वाहताहेत अपेक्षाभंगाचे वारे. बोचणारे, टोचणारे, सर्दावणारे, थरथर कापवणारे. 'प्रतिकूल तेच घडेल' हा एका स्वातंत्र्यसेनानीचा सावधगिरीचा सल्ला विसरून 'अनुकूल तेच घडेल' अशी अपेक्षा बाळगल्याचे हे परिणाम! यातून काही मिळेल, हे मोठ्या अपेक्षेने वाचणाऱ्याचा येथेही अपेक्षाभंग ठरलेलाच आहे! आमेन!! .................. यादव आणि भूषण त्यांनाच देती दूषण ओठ चावती आपले दात धोंडा पायावर आपले हात अपेक्षाभंग जुनाच, होता अपेक्षित दिल्लीत नव्या सारे खाविंद त्याचीच भर दिसे अरविंद विरोधी सुरांची बोलती बंद मफलरशाही ही नवी बेबंद ...अपेक्षाभंग, असे अपेक्षित। पीडीपीची 'कलम-शाई' इतिहास नवा लिहिला जाई तीनशे सत्तरावे कलम तूर्त तयावर पट्टीमलम ...अपेक्षाभंग, असे अपेक्षित। संसदेतले भाषण विरोधकांवर 'रेशन' तेच मुद्दे, तोच आवेश भक्तांनाही जुनाच जोश ...अपेक्षाभंग, असे अपेक्षित। आणू आणू काळा पैसा आश्‍वासने बोलू तैसा असे काही होत नसते सत्ता तेच सांगत असते ...अपेक्षाभंग, असे अपेक्षित। आमुचा राजू का रुसला? विपश्यनेला का बसला? राजकारणी येऊन फसला? सांगा कोणी, जर दिसला ...अपेक्...

आवडीनं वाचणाऱ्या सगळ्यांना 'खिडकी'तून डोकावून पाहण्यासाठी आमंत्रण आणि  मनापासून स्वागत! . . . इमेल आयडी देऊन फॉलोअर अवश्य बना. दोनशेहून अधिक विविध विषयांवरचे लेख.