मुख्य सामग्रीवर वगळा

पोस्ट्स

जून, २०१५ पासूनच्या पोेस्ट दाखवत आहे

पहिला फोटो, 'केसरी' आणि ५१ रुपयांचे बक्षीस

स्वतःचा पहिला फोटो छापून येणं आणि शिवाय त्यासोबत बक्षीसही. किती मोठी गोष्ट होती ती त्या काळातली आणि आजचीही! दैनिक केसरीमध्ये लिहिलेलं वाचकाचं पत्र आणि त्याची त्या महिन्यातली सर्वोत्तम पत्र म्हणून झालेली निवड. बरोब्बर ४० वर्षांपूर्वी - ९ सप्टेंबर १९८६! ----------- ‘ लवकर उठायचंच आज ’ असा निश्चय करून ( नेहमीप्रमाणेच) उशिरा उठलो. सगळं आवरून दुपारच्या सुमारास कार्यालयात गेलो. ‘ शतायुषी ’ दिवाळी अंकात संपादकीय सहायक म्हणून काम करायला सुरुवात झाली होती. ‘ पत्रकार ’ ह्या नात्यानं पहिली नोकरी. हल्लीच्या भाषेत सांगायचं तर ‘ कॅम्पस इंटरव्ह्यू ’ मधून निवड झालेली होती माझी. परीक्षेचा निकाल लागण्याच्या आधीच. संज्ञापन व वृत्तविद्या विभागाचे प्रमुख प्रा. डॉ. प्र. ना. परांजपे ह्यांचे घरच्या पत्त्यावर कार्ड आले होते - ‘ एका दिवाळी अंकाच्या संपादकांना सहायकाची गरज आहे. तुम्हाला रस असेल तर कार्यालयीन वेळेत भेटायला यावे. ’ (ते पोस्टकार्ड अजून संग्रहात आहे.😅) कसा कोणास ठाऊक, पण प्र. ना. ह्यांचा मी बऱ्यापैकी लाडका विद्यार्थी होतो. त्यामुळेच त्यांना ह्या जागेसाठी माझी आठवण झाली. त्या दिवशी त्यांनी...

दोनच ओळी

मला कविता कळत नाही! ती समजून घेण्याचा पद्धतशीर प्रयत्नही कधी केला नाही. तरीही अधूनमधून कविता पाहत असतो, पुढे जावं वाटलं तर वाचतही असतो. त्यातल्या काही कधी आवडून जातात. `समकालीन भारतीय साहित्य` द्वैमासिकाचा मार्च-एप्रिलचा अंक आता दोन दिवसांपूर्वी मिळाला. हे द्वैमासिक एखाद्या पुस्तकासारखंच असतं. दहा-बारा कथा, तेवढ्याच कवींच्या कविता, एखादं नाटक, समीक्षा आणि एखाद्या लेखक-कवीवर विशेष विभाग. या अंकामधील विशेष विभागाचे नायक आहेत, गजानन माधव मुक्तिबोध. हे नाव ऐकलेलं; पण तरीही फारसं माहीत नाही. या अंकाचं संपादकीय स्वाभाविकपणे मुक्तिबोधांवरच आहे. त्यात पहिल्याच दहा-पंधरा ओळींमध्ये त्यांच्या कवितेतील दोन ओळी दिल्या आहेत. तुम छिपा चलो जो कुछ तुम हो यह काल तुम्हारा नहीं। फक्त दोन ओळी. त्यांनी पिच्छा पुरविला. काय आहे त्यात? आजचं निखळ वास्तव? की निव्वळ उपहास? आजूबाजूला दिसणाऱ्या उदासवाण्या परिस्थितीवरचं भाष्य? की आहे त्यात थोडा दिलासा? हा काळ, हे सध्याचं जग तुझ्यासाठी नाही, हे कवी सामान्य माणसाला सांगतो आहे की, तो तीव्रपणे टिप्पणी करतो आहे? काय लपवायला सांगतोय कवी? अंगभूत चांगुलपणा? उपज...
या आठवड्यात बहुतेक सगळ्या मराठी वृत्तपत्रांना, तिथं काम करणाऱ्या बोरूबहाद्दरांना `छान किती दिसते फुलपाखरू...` या कवितेची आठवण झाली. याचं कारण अर्थात `ब्लू मॉरमॉन` प्रजातीला राज्य सरकारने दिलेला राज्य फुलपाखराचा दर्जा. त्याची बातमी देताना शीर्षक म्हणून सरसकट ही कवितेची ओळ वापरलेली दिसली. फुलपाखराच्या छान दिसण्याचं हे कौतुक गेले तीन-चार दिवस चालल्यानंतर रविवारी एका वृत्तपत्रात प्रसिद्ध झालेल्या लेखाचं शीर्षक पुन्हा तेच आहे. ही कविता कोणाची, हे त्यातल्या किती जणांना सांगता येईल? माहीत नाही. ग. ह. पाटील या नावाचे कवी होते, हेही खूप जणांना माहीत नसणार. शीर्षकासाठी वापरलेली ती ओळ सोडून त्या कवितेतल्या अन्य ओळी कुणाला सांगता येतील का, हे सांगणंही कठीणच. `तेच ते आणि तेच ते` यानुसार सर्वांनी या छान कवितेतल्या ओळीला कंठाळी शीर्षकाचं स्वरूप देऊन टाकलं. यानिमित्तानं आपणंही एखादं काव्यमय शीर्षक द्यावं, असं कुणाला वाटलं नाही. कुणाला एका ओळीची कविता शीर्षकाच्या रूपात प्रसवता आली नाही. याला कल्पनादारिद्र्य एवढंच म्हणता येईल! मराठी पत्रकारितेला अलीकडं भाषादारिद्र्य, अभ्यासदारिद्र्य, कल्पनादारिद्र्य, म...
पत्रिका पाहून, कुंडली मांडून पुढे छत्तीसच्या आकड्यासाठी 36 गुण `जुळवून` कांदेपोहे खाऊन, `बीएस्सी झालीस मुली, पण मॅट्रिक पास आहेस ना?` असे प्रश्न विचारून, चालायला लावून, हुंडा उकळून, पाय धुवून घेऊन, वाजतगाजत लग्न करून बायको घरी आणा किंवा `लिव्ह-इन रीलेशनशिप`मध्ये मनासारखी जोडीदारीण मिळवा . . . मुलाच्या वडिलांचा बिनसाखरेचा आणि मुलाच्या आईचा दोन चमचे साखरेचा चहा मुलीनंच करायचा असतो. तो आदरानं त्यांना द्यायचा असतो. आणि हो कप-बशा व्यवस्थित नेताना ओढणी वगैरे व्यवस्थित घेऊन आपला सुशीलपणा, सौजन्य, नम्रपणा सिद्ध करायचा असतोच असतो! त्याच्याकडच्यांना जिंकायचं असतं ना... पटत नाही का? मग ही जाहिरात पाहा https://www.youtube.com/watch?v=7pOFqpZAKds

कधी रे (धो धो) येशील तू...

(प्रसन्न ढगोबाचं चित्र ह्यांच्या सौजन्याने - linsdevasconcellos.org.br) ---------------- वाट तरी किती बघायची? बास की आता. नजरा तुझ्याकडेच लागल्यात सगळ्यांच्या. ये आता. लवकर ये. तूच आहेस आमच्या या वर्षाच्या भविष्याचा शिल्पकार. अगदीच नाही असं नाही; आलास तू. काही ठिकाणी वर्दी लावून गेलास. काही ठिकाणी थोडा अधिक वेळ थांबलास. पण स्वागताची द्वाही मिरवावी, असं आणि एवढं जोरकस आगमन नाही झालेलं तुझं अजून. म्हणूनच तुला हे आवाहन. (सभ्य, सौम्य भाषेत लिहिलेल्या या मजकुराला 'आव्हान' समजून आलास तरी चालेल. वाजत-गाजत-उधळत आलास तरी चालेल. हसवलंस तर चालेल आणि रडवलंस तरी चालेल रे. पण तू ये!) हल्ली आम्ही 'सुशिक्षित' झालो आहोत. त्यामुळे मान्सून, एल-निनो, जागतिक तापमान वाढ, पर्यावरण वगैरे शब्द वाचून-ऐकून पाठ झाले आहेत. कमी दाबाचा पट्टा, कुठल्या तरी महासागरात झालेल्या वादळाचे तुझ्यावर होणारे परिणाम अशी काही माहिती आम्ही येता-जाता वाचतो आणि मग त्यावर पांडित्यपूर्ण पद्धतीने बौद्धिक ठोकत राहतो. "जीवन आम्हालाच कळले हो..!' शिकून शहाणे झाल्याचा गैरसमज एवढा की, सात जूनला तू आलाच पाहिजेस, अस...

सरता गोडी, उरे लबाडी!

भाषण असो वा प्रवचन; वाद असो की संवाद... हे सगळं थोडक्यात आवरलं पाहिजे. थोड्यात गोडी नि फारात लबाडी! नरेशला हा धडा आवडला नि पचनी पडला, त्याचीही एक मोठी गोष्ट आहे. कधी नाही ते त्या दिवशी नरेशला सगळ्या भौतिक सुखांचा कंटाळा आला. फेसबुकवर बसायला नकोसं वाटू लागलं. न्यूझीलंडविरुद्ध हरणाऱ्या टीम इंडियाचा खेळ पाहताना त्याला जांभया येऊ लागल्या. महिलांचे टेनिस सामने किंवा `रावडी` युरोपीय वा दक्षिण अमेरिकी फुटबॉलचे सामनेही त्याला पाहावेसे वाटेनात. जुन्या गाण्यांचा ठेका त्याला जुनाट वाटू लागला आणि नवी गाणी कर्णकटू. वृत्तपत्र हातात धरवेना नि मासिकाचं पान उलटावं वाटेना... सगळं कसं नको, नकोसं झालेलं. त्यातच बायको समोर येऊन गप्पा मारायच्या मूडमध्ये बसली. विरक्तीचा झटका आल्यासारखा नरेश उठला. अंगात त्यानं सध्या फॅशन असलेला अर्ध्या बाह्यांचा झब्बा अडकवला. पँटऐवजी पायजमा चढवला. पाकीट खिशात नि पाय चपलेत सरकवले आणि निघाला... निरुद्देश. जाता जाता त्याला रामाचं देऊळ दिसलं. खरं तर ते कैक वर्षांपासनं त्याच्याच रस्त्यावर होतं. पण रोजच्या घाईत, आलिशान मोटारीतून जाताना त्याचं कधी लक्षच गेलं नव्हतं. त्या दिवशी मात्...

हा तो नव्हेच?

लल्लू. त्याच्या पायावर भोवरा होता बहुतेक. भटकत असायचा नेहमी. ट्रेकिंग, हायकिंग, असं सारं करीत राहायचा. कधी गाडीनं, कधी रेल्वेनं, तर कधी कधी पायी पायीच बराच लांबचा पल्ला मारायचा. एकटाच होता तो. आठ महिने नोकरी करायचा नि चार महिने भटकंती. कॅमेऱ्याचा क्लिकक्लिकाट करायचा नि परतला की फेबुची भिंत त्या फोटोंनी भरून टाकायचा. असाच भटकत होता एकदा लल्लू. कोल्हापुरातनं गोव्याकडं चाल्ला होता. मध्येच बस सोडली नि निघाला की पायी पायी. दोडामार्गमधनं जाता जाता अचानक थबकला. झुडपामागं दडला. त्याला दिसला होता हत्ती. पेपरातनं वाचलं होतं त्यानं, कर्नाटकातनं इकडे कसे हत्ती येतात नि कोकणवासीय कसे या कर्नाटकी गजराजांना घाबरलेले असतात. लल्लू बघत राहिला. हत्तीनं एक पाय वर उचलून धरलेला. बराच वेळ तसाच होता तो. शंका येऊन लल्लू दबकत दबकत हत्तीच्या दिशेनं निघाला. थोडं जवळ गेल्यावर निरखून पाहिलं, तर गजराजाच्या चेहऱ्यावर त्याला वेदना दिसल्या. त्या पायालाच दुखापत झाली असावी. धीर चेपून लल्लू रांगत रांगत हत्तीजवळ गेला, नेमका त्या उचलून धरलेल्या पायाच्या खाली. बघतो तर काय, त्या पायात एक भलामोठा काटा घुसलेला. लल्लूमधला प्राण...

दोन मिनिटांचे वादळ

जे जे वाटे रसनेला भले ते ते नसे प्रकृतीला चांगले ...असा एक साधा नियम आहे. पण तो समजून घेण्यात, त्याचे पालन करण्यात आपण सारे 'सुशिक्षित' कमी पडतो, असे अनेक वर्षापासून दिसते आहे. आता 'मॅगी'च्या बातम्या येऊ लागल्यावर 'अरे बाप रे!', 'आई शप्पथ', 'भीषण' असे साश्चर्य वैफल्ययुक्त उद्गार काढण्याची स्पर्धा लागली आहे. त्यावरच्या विनोदांची `त्सुनामी` `सोशल मीडिया`तून आली आहे. खाणारेच लिहिणारे बनले आहेत. एक दशकापूर्वी 'कोक'बाबत असेच घडले होते. कृत्रिम शीतपेये, उठवळ बाजारू खाद्यपदार्थ याबद्दलचे प्रेम थोडक्यात आवरते घ्या, असे चांगले डॉक्टर, आहारतज्ज्ञ सारखं सांगत आहेत. पण चकचकीत जाहिरातींनी आपलं शिक्षण, समज कुचकामी ठरवली. दोन मिनिटांत काही तरी वादळी करायचंय ना..? भोगा फळं, मोजा किंमत!!!

पहिल्यावहिल्याची पहिली गोष्ट

नरेंद्र मोदी यांनी पंतप्रधानपदाची शपथ घेतली, त्यानंतर बरोबर 11 दिवसांनी अस्मादिकांनाही स्वप्न पडलं. खरं म्हणजे स्वप्न साकार झालं होतं. आपलेही `अच्छे दिन` आता सुरू झाले, असं वाटलं. गोड-गुलाबी स्वप्न. उन्हाळा अजून संपला नसताना, पावसाळा जवळ आला असताना आणि थंडी फाssर लांब असताना हवीहवीशी शिरशिरी उठवणारं स्वप्न. मनाला गुदगुल्या करणारं स्वप्न. तो दिवस होता गुरुवारचा. दुपारी कधी तरी दूरध्वनी किणकिणला. (मोबाईल होता ना हो... लँडलाईन असता, तर खणखणला असता!) पलीकडून बोलणाऱ्या सद्गृहस्थांनी सांगितलं, 'तुमचं पार्सल पाठवलंय. एक-दोन दिवसांत मिळून जाईल.' म्हटलं पुण्याहून नगरला यायला एक-दोन दिवस कशाला लागतात? उद्याच मिळून जाईल ते. त्या रात्री झोप नीट अशी लागलीच नाही. स्वप्नपूर्ती झाल्याचंच स्वप्नात येत होतं. मुलाला त्या दिवशी काहीच सांगितलं नाही. दुसऱ्या दिवशी सांगितलं. कल्पना होतीच त्याला तशी. पण 'नेमकं कधी?' हे काही नव्हतं त्याला माहीत. 'आजच!', असं सांगितल्यावर गेला की हुरळून. सांगितल्याबरोबर गाडी काढली. निघालो नगरच्या जुन्या बसस्थानकावर. तिथल्या पार्सल अॉफिसात गेलो. क्रमा...