Monday, 2 August 2021

बीजिंगपासून टोकियोपर्यंत

 ऑलिंपिक, भारत आणि हॉकी - 

तळाला आणि उसळी मारून शिखराला. भारतीय हॉकीचं - पुरुष आणि महिला ह्या दोन्ही संघांचं वर्णन आज घडीला तरी असंच करावं लागेल. टोकियो ऑलिंपिकमध्ये आपल्या दोन्ही संघांनी उपान्त्य फेरी गाठली आहे. बीजिंगपासून टोकियोपर्यंतचा हा प्रवास थरारक आहे. त्यात अडथळे आहेत आणि समोर खुणावणारं, कामगिरीसाठी उद्युक्त करणारं यशोशिखरही आहे.

बीजिंग ऑलिंपिकसाठी पात्रही न ठरण्याची नामुष्की भारतीय पुरुष संघावर ओढवली. त्यानंतरच्या लंडन ऑलिंपिकमध्ये पुन्हा समावेश झाला आणि ऑलिंपिकच्या इतिहासातली सर्वांत खराब कामगिरीची नोंद झाली. सर्व स्पर्धकांमध्ये आपण शेवटच्या क्रमांकावर राहिलो. रिओमध्ये उपान्त्यपूर्व फेरीत पराभूत झालेल्या भारतीय पुरुष संघाचा आठवा क्रमांक राहिला. ऑलिंपिकबाहेर ते बाराव्यावरून आठवा क्रमांक ही प्रगतीच होती! टोकियो ऑलिंपिकमध्ये आपण पहिल्या चारमध्ये राहणार हे  निश्चित.

महिला हॉकी संघाची कहाणी तर ह्याहून चित्तचमत्कारिक आहे. मॉस्को ऑलिंपिकमध्ये पहिल्यांदा महिला हॉकीचा समावेश झाला. त्यात आपलं कांस्यपदक थोडक्यात हुकलं. त्यानंतर तब्बल तीन तपांनंतर, म्हणजे रिओ ऑलिंपिकमध्येच भारतीय महिलांना संधी मिळाली. तिथं एकही सामना जिंकता न आलेल्या भारतीय महिला सर्व स्पर्धकांमध्ये तळाला राहिल्या. टोकियोमध्ये गटातील पहिल्या तीन लढतींमध्ये पराभूत झाल्यानंतर आपल्या मुलींनी घेतलेली झेप विलक्षण आहे. साखळीतले शेवटचे दोन सामने जिंकून उपान्त्यपूर्व फेरी गाठताना आपली दमछाक झाली. पण उपान्त्यपूर्व सामन्यात बलाढ्य ऑस्ट्रेलियाला नमवून रानी रामपालच्या सहकाऱ्यांनी विजिगिषू वृत्तीचं दर्शन घडवलं आहे. आता अपेक्षा आहे दुहेरी मुकुटाची!

बीजिंग (२००८)
मायकेल फेल्प्स आणि उसेन बोल्ट ह्यांनी गाजविलेलं ऑलिंपिक सुरुवातीपासून चर्चेत राहिलं, ते यजमान चीन असल्यामुळे. दोन दशकांनंतर पुन्हा आशियाई देशाला यजमानपद मिळालं होतं. भारतासाठी महत्त्वाची आणि खेदजनक बाब म्हणजे ऑलिंपिकच्या इतिहासात पहिल्यांदाच भारतीय संघ स्पर्धेसाठी पात्र ठरला नाही. तब्बल ८० वर्षांत पहिल्यांदाच. पात्रता फेरीत इंग्लंडने भारताला हरवून ऑलिंपिकची कवाडं किलकिली होऊ दिली नाहीत. ह्या स्पर्धेत हॉकीच्या पदकांसाठीच्या लढतींपर्यंत एकही आशियाई संघ पोहोचला नाही.

असं असलं तरी भारतासाठी हे ऑलिंपिक संस्मरणीय आहे. व्यक्तिगत क्रीडा-प्रकारातील पहिलं सुवर्णपदक देशाला मिळवून दिलं ते अभिनव बिंद्रा ह्याने. दहा मीटर एअर रायफलमध्ये त्यानं ही ऐतिहासिक सोनेरी कामगिरी केली. मुष्टियुद्धात विजेंदर सिंगने मिडलवेट गटात आणि सुशीलकुमारने फ्री स्टाईल कुस्तीमध्ये ६६ किलो गटात कांस्यपदक जिंकलं. व्यक्तिगत तीन पदके ही भारताची आतापर्यंतची सर्वोत्तम कामगिरी होय.

पुरुष
बारा संघ आणि त्यांची दोन गटांमध्ये विभागणी ही पद्धत आता रूढ झाली. ‘अ’ गटातून स्पेन व जर्मनी ह्यांनी बाद फेरी गाठली. त्यानंतर दक्षिण कोरिया, न्यूझीलंड, बेल्जियम व यजमान चीन ह्यांचा क्रमांक लागला. स्पेनने पाचपैकी चार सामने जिंकले व एक पराभव स्वीकारला, तो जर्मनीविरुद्ध. जर्मनीने तीन लढती जिंकताना दोन बरोबरीत सोडविल्या. बेल्जियमशी झालेली १-१ बरोबरी काहीशी अनपेक्षित होती. स्पेनने सर्वांत मोठा विजय (४-२) मिळविला तो बेल्जियमशीच. पहिल्याच ऑलिंपिकमध्ये चीनची पाटी साखळीत कोरीच राहिली. गटातील तीन लढती बरोबरीत सुटल्या.

द नेदरलँड्स व ऑस्ट्रेलिया ह्यांनी ‘ब’ गटातून उपान्त्य फेरीत प्रवेश केला. इंग्लंड, पाकिस्तान, कॅनडा व दक्षिण आफ्रिका अशी बाकीची क्रमवारी राहिली. नेदरलँड्सने चार सामने जिंकले व एक बरोबरी झाली. ऑस्ट्रेलियाशी त्यांचा सामना २-२ बरोबरीत सुटला. त्यांचा सर्वांत मोठा विजय (५-०) दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध होता. ऑस्ट्रेलियाही अपराजित राहिला, तरी त्यांच्या दोन लढती बरोबरीत सुटल्या. दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध कांगारूंनी गोलाचे दशक केले. त्यात एली मॅथिसनचा वाटा तीन गोलांचा होता.

उपान्त्य फेरीचे सामने २१ ऑगस्ट रोजी झाले. नेदरलँड्स-जर्मनी सामना अतिशय चुरशीचा झाला. जादा वेळेनंतरही १-१ अशी बरोबरी कायम राहिली. पेनल्टी स्ट्रोकवर  जर्मनीने ४-३ यश मिळविले. दुसरी लढतही अटीतटीची झाली. स्पेनने ऑस्ट्रेलियाचा प्रतिकार ३-२ असा मोडून १६ वर्षांनी अंतिम फेरी गाठली. त्यात दोन गोल करणाऱ्या एदुआर्दचा मोलाचा वाटा होता. ऑस्ट्रेलियाने नेदरलँड्सवर ६-२ असा सहज विजय मिळवित कांस्यपदक जिंकले.

जर्मनी व स्पेन यांच्यातील अंतिम सामना २३ ऑगस्ट रोजी झाला. जर्मनीच्या ख्रिस्तोफर झेलर याने सोळाव्या मिनिटाला केलेला गोल सामन्यातील एकमेव व निर्णायक ठरला. आटोकाट प्रयत्न करूनही बरोबरी साधता न आल्याने स्पेनला रौप्यपदकावरच समाधान मानावे लागले. नेदरलँड्सच्या ताएकेमा ताएके याने सर्वाधिक ११ गोल केले. पाकिस्तानची मोठी घसरण होऊन पहिल्यांदाच आठव्या क्रमांकावर फेकला गेला. 

महिला
संघांच्या संख्येत दोनाने वाढ झाली. ह्या १२ संघांची दोन गटांत विभागणी करण्यात आली. गटातील पहिले दोन संघ उपान्त्य फेरीसाठी पात्र ठरले. द नेदरलँड्स व चीन ह्यांनी ‘अ’ गटात अनुक्रमे पहिला व दुसरा क्रमांक मिळविला. द नेदरलँड्सने पाचही सामने सहज जिंकले. दक्षिण आफ्रिकेवर त्यांनी सहा गोलांनी मात केली. चीन व ऑस्ट्रेलिया ह्यांची कामगिरी समान होती – तीन विजय, एक बरोबरी व एक पराभव. पण त्यांच्यातील लढत बरोबरीत सुटल्याने यजमानांनी उत्तम गोलफरकाच्या आधारे उपान्त्य फेरी गाठली. ज्या दक्षिण कोरियाने ऑस्ट्रेलियाशी ४-५ अशी कडवी झुंज दिली, त्या कोरियावर चीनने ६-१ असा दणदणीत विजय मिळविला. ह्याच सामन्यातला फरक शेवटी महत्त्वाचा ठरला.

‘ब’ गटातून जर्मनीने पहिला व अर्जेंटिनाने दुसरा क्रमांक मिळवला. पाचपैकी चार सामने जिंकणाऱ्या जर्मनीला अर्जेंटिनाने नमवले, ते ४-० अशा एकतर्फी झालेल्या सामन्यात. अर्जेंटिनाने तीन सामने जिंकले व ब्रिटन आणि इंग्लंड ह्यांच्याविरुद्धच्या लढती बरोबरीत सुटल्या. उपान्त्य लढती २० ऑगस्ट रोजी झाल्या. पहिल्या चुरशीच्या सामन्यात चीनने जर्मनीवर ३-२ विजय मिळवून तिसऱ्या ऑलिंपिकमध्येच अंतिम फेरी गाठली. नेदरलँडसने अर्जेंटिनाचे आव्हान ५-२ असे सहज मोडीत काढले. कांस्यपदकासाठीच्या सामन्यात अर्जेंटिनाने जर्मनीचा ३-१ असा सहज पराभव केला.

अंतिम लढतीत द नेदरलँड्सने यजमानांची डाळ शिजू दिली नाही. सामना २-० गोलने जिंकत नेदरलँड्सने २४ वर्षांनंतर सुवर्ण पटकाविले. स्पर्धेत सर्वाधिक ११ गोल करण्याचा मान नेदरलँड्सच्या मार्टिज पाउमेन हिने पटकाविला.




लंडन (२०१२)
वैयक्तिक क्रीडा प्रकारांमध्ये दोन रौप्य व चार कांस्यपदके अशी कामगिरी भारत करीत असतानाच दुसरीकडे हॉकीमधले अपयश जिव्हारी लागणारे होते. एका ऑलिंपिकच्या खंडानंतर भारताने पात्रता फेरी ओलांडून प्रवेश मिळविला खरा; पण इतिहासातील सर्वांत वाईट कामगिरीची नोंद लंडन येथेच झाली. अंतिम क्रमवारीत भारत तळाला राहिला.

पुरुष
‘ब’ गटात असलेला भारतीय संघ साखळी सामन्यांनंतर तळाला राहिला. भारताला एकही सामना जिंकता आला नाही. एवढेच नव्हे, तर पाच सामन्यांमध्ये मिळून भारताला फक्त सहा गोल करता आले. पहिल्याच सामन्यात आपण द नेदरलँड्सला थोडं झुंजवलं. त्यांची पूर्वार्धातील दोन गोलची आघाडी भरून बरोबरी साधली ती धरमवीर सिंग व शिवेंद्रसिंग ह्यांनी अनुक्रमे पंचेचाळिसाव्या व अठ्ठेचाळिसाव्या मिनिटाला केलेल्या गोलांमुळे. पण व्हॅन डर वीर्डन मिंक ह्यानं एकावनाव्या मिनिटाला विजयी गोल केला.

न्यूझीलंडविरुद्धच्या सामन्यात दुसऱ्याच मिनिटाला संदीप सिंग ह्यानं गोल करून भारताला आघाडी मिळवून दिली. पण त्यानंतर न्यूझीलंडने पूर्वार्धातच तीन गोल केले. पूर्वार्धातल्या गोलफलकावरच सामन्याचा निकाल लागला. जर्मनीकडून २-५ पराभूत झाल्यावर भारताच्या आशा जवळपास मावळल्याच होत्या. ह्या सामन्यात रघुनाथ व तुषार खांडेकर ह्यांनी गोल केले. दक्षिण कोरियानं ४-१ आणि बेल्जियमनं ३-० असे विजय मिळवून भारत गटात तळाला राहील, ह्याची काळजी घेतली. पण अजून मानहानी होणं बाकी होतं. अकरा-बारा क्रमांकाच्या लढतीत दक्षिण आफ्रिकेनं त्यांच्या ऑलिंपिक इतिहासातला सर्वांत मोठा विजय नोंदविला. त्यांनी भारताला ३-२ असं हरवलं! ऑलिंपिकमध्ये सर्वाधिक सुवर्णपदके जिंकणाऱ्या भारतावर अशा रीतीने तळाचा मानकरी होण्याची वेळ ओढावली. खेळलेल्या सर्व सामन्यांत हार पत्करावी लागलेलं हे पहिलंच ऑलिंपिक.

माजी ऑलिंपियन धनराज पिल्ले ह्यानं ह्या सुमार कामगिरीबद्दल पदाधिकारी, ऑस्ट्रेलियन प्रशिक्षक मायकेल नॉब्स व त्यांचे सहकारी ह्यांना दोषी ठरवलं. ह्या संघाची ऑलिंपिक खेळण्याची पात्रताच नव्हती, अशी कडवट टीका महंमद शाहीद ह्यांनी केली.

'ब' गटात नेदरलँड्सने पहिला व जर्मनीने दुसरा क्रमांक मिळविला. त्यानंतर बेल्जियम, दक्षिण कोरिया, न्यूझीलंड  ह्यांचे क्रमांक लागले. नेदरलँड्सने पाचही सामने जिंकले. न्यूझीलंडवर त्यांनी ५-१ असा मोठा विजय मिळविला. जर्मनीची तीन विजय, प्रत्येकी एक बरोबरी व एक पराभव ही कामगिरी उपान्त्य फेरीसाठी पुरेशी ठरली.

ऑस्ट्रेलिया व यजमान इंग्लंड ह्यांनी ‘अ’ गटातून निर्विविदपणे उपान्त्य फेरीची जागा निश्चित केली. दोन्ही संघ साखळीत अपराजित राहिले. स्पेन, पाकिस्तान, अर्जेंटिना व दक्षिण आफ्रिका अशी नंतरची क्रमवारी राहिली. ऑस्ट्रेलियाने तीन सामने जिंकले व दोन बरोबरीत सुटले. दक्षिण आफ्रिकेचा धुव्वा (६-०, त्यात जेमी ड्वायरचे तीन गोल), स्पेनवर सहज मात (५-०) आणि पाकिस्तानविरुद्ध सात गोलांचा धडाका, ही त्यांची कामगिरी. अर्जेंटिना व इंग्लंड ह्यांच्या बरोबरचे सामने बरोबरीत राहिले, तरी त्यात अनुक्रमे दोन व तीन गोलांची नोंद झाली. यजमानांनी अर्जेंटिना व पाकिस्तान यांच्यावर समान गोलफरकाने (४-१) मात केली. दक्षिण आफ्रिका व स्पेन यांच्याविरुद्ध मात्र त्यांना बरोबरीत समाधान मानावे लागले.

उपान्त्य लढती ९ ऑगस्ट रोजी झाल्या. पहिल्या लढतीत जर्मनीने ऑस्ट्रेलियावर ४-२ असा सहज विजय मिळविला. दुसरी लढत खूप एकतर्फी झाली. स्पर्धेतील सर्वाधिक गोलांची नोंद करताना नेदरलँड्सने यजमानांचा ९-२ असा धुव्वा उडविला. त्यात बिली बाकर व रॉड्रीक वेश्तोफ ह्यांचे प्रत्येकी तीन गोल होते. कांस्यपदकासाठी झालेल्या सामन्यातही इंग्लंडची निराशा झाली. ऑस्ट्रेलियाने त्यांना ३-१ असे पराभूत केले.

स्पर्धेतील अंतिम सामना ११ ऑगस्ट रोजी झाला. यान फिलीप याने तेहेतिसाव्या मिनिटाला गोल करून जर्मनीला आघाडीवर नेले. व्हॅन डर वीर्डन मिंक याने चोपन्नाव्या मिनिटाला बरोबरी साधली. फिलीपने सहासष्टाव्या मिनिटाला गोल करून मिळविलेली आघाडी जर्मनीने कायम ठेवली. गटात नेदरलँड्सकडून झालेल्या पराभवाची जर्मनीने २-१ अशी मोक्याच्या वेळी परतफेड करून १६ वर्षांनंतर सुवर्णपदकावर नाव कोरले. स्पर्धेत सर्वाधिक आठ गोल नोंदविण्याचा पराक्रम व्हॅन डर वीर्डन मिंक याच्या नावावर नोंदला गेला.

महिला
बारा संघांची विभागणी दोन गटांत व गटांतील पहिले दोन संघ उपान्त्य फेरीसाठी, ही पद्धत महिला स्पर्धेतही कायम झाली. द नेदरलँड्स व ग्रेट ब्रिटन यांनी ‘अ’ गटातून अनुक्रमे पहिले व दुसरे स्थान मिळविले. नेदरलँड्सने पाचही सामने सहज जिंकले. त्यांचा सर्वांत मोठा विजय बेल्जियमविरुद्ध ३-० असा होता. बाकी कोणत्याच सामन्यात त्यांना एकहून अधिक गोलफरकाने विजय मिळाला नाही. यजमानांच्या महिलांनी तीन सामने जिंकले, तर दोनमध्ये पराभव पत्करला. जपान (४-०) व बेल्जियम (३-०) यांच्याविरुद्धचे त्यांचे विजय सफाईदार होते. त्याच वेळी चीनकडून त्यांना पराभवाचा धक्का बसला. चीन व दक्षिण कोरिया यांनी प्रत्येकी दोन, जपानने एक सामना जिंकला. बेल्जियमचा संघ सर्व सामन्यांमध्ये पराभूत झाला.

तीन विजय, एक बरोबरी व एक पराभव अशी समान कामगिरी असलेल्या अर्जेंटिना, न्यूझीलंड व ऑस्ट्रेलिया यांच्यामध्ये ‘ब’ गटात मोठीच चुरस होती. तथापि सरस गोलफरकामुळे अर्जेंटिना (१२ गोल केले, ४ स्वीकारले) अव्वल व न्यूझीलंडचा संघ (९ गोल केले, ५ स्वीकारले) दुसऱ्या क्रमांकावर आला. ऑस्ट्रेलियाचा संघ या स्पर्धेत (५ गोल केले, २ स्वीकारले) फारच मागे पडला. दक्षिण आफ्रिकेला अर्जेंटिनाने ७-१, न्यूझीलंडने ४-१ असे सहज हरविले. ऑस्ट्रेलियाने मिळविलेला १-० असा निसटता विजय अंतिमतः महागात गेला. गटाच्या तळाशी राहिलेल्या युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका संघाने एकमेव विजय मिळविताना अर्जेंटिनाला १-० असा धक्का दिला. याच अमेरिका संघावर दक्षिण आफ्रिकेने ७-० असा दणदणीत विजय मिळविला! न्यूझीलंडने ऑस्ट्रेलियावर मात केली आणि ऑस्ट्रेलियाने अर्जेंटिनाशी गोलशून्य बरोबरी साधली.

उपान्त्य लढती ८ ऑगस्ट रोजी झाल्या. नेदरलँड्स-न्यूझीलंड सामना जादा वेळेनंतरही २-२ बरोबरीत राहिला. पेनल्टी स्ट्रोकच्या लढाईत नेदरलँड्सने ३-१ अशी बाजी मारून सलग तिसऱ्यांदा अंतिम फेरी गाठली. यजमानांचा प्रतिकार अर्जेंटिनाने २-१ असा मोडून काढला व एक तपानंतर सुवर्णपदकासाठी झुंजण्याची तयारी केली. कांस्यपदकासाठी झालेल्या सामन्यात इंग्लंडने न्यूझीलंडवर ३-१ विजय मिळविला.

दि. १० ऑगस्टला झालेला अंतिम सामना तेवढा रंगला नाही. डर्क्स व्हॅन डॅन ह्युवेल व मार्टिज पाउमेन यांनी गोल करून नेदरलँड्सला आघाडीवर नेले. ही आघाडी कमी करणेही अर्जेंटिनाला जमले नाही. सलग दुसऱ्या स्पर्धेत नेदरलँड्सचा संघ सुवर्णपदकाचा मानकरी बनला.

रिओ-दी-जानेरो (२०१६) 
पी. व्ही. सिंधू हिने बॅडमिंटनमध्ये मिळविलेले रौप्य व कुस्तीत साक्षी मलिकने जिंकलेले कांस्यपदक एवढीच काय ती या ऑलिंपिकमधील भारताची लक्षणीय कामगिरी. नव्या उमेदीने उतरलेल्या हॉकीच्या पुरुष संघाला पदकापर्यंत मजल मारता आली नाही; तथापि क्रमवारीत थोडी सुधारणा झाली. महिला संघालाही तीन तपांनंतर प्रवेश मिळाला. एकूण क्रमवारीत हा संघ शेवटचा ठरला.

पुरुष
स्पर्धेच्या स्वरूपात थोडा बदल करण्यात आला. एकूण १२ संघांची दोन गटांमध्ये विभागणी व त्यांच्यात साखळी सामने कायम राहिले. प्रत्येक गटातील पहिले चार संघ उपान्त्यपूर्व फेरीसाठी निवडण्यात आले. त्याचा काहीसा फायदा भारताला झाला. अंतिम सामना खेळणारे दोन्ही संघ पहिल्यांदाच तेथे पोहोचले होते. त्यामुळे हॉकीजगताला नवे सुवर्ण व रौप्यपदकविजेते मिळाले. पाकिस्तानचा संघ पहिल्यांदाच ऑलिंपिकसाठी अपात्र ठरला, हेही एक वेगळेपण.

‘ब’ गटातून अनुक्रमे जर्मनी, द नेदरलँड्स, अर्जेंटिना व भारत बाद फेरीसाठी पात्र ठरले. भारताने आयर्लंडविरुद्धची सलामीची लढत ३-२ जिंकली. खरं तर  पूर्वार्धातपर्यंत आपल्याकडे दोन गोलची आघाडी होती. उत्तरार्धात आयर्लंडने दोन गोल करून अंतर कमी केलं. रुपिंदरपाल सिंगनं दोन व रघुनाथनं एक गोल केला. पुढची लढत जर्मनीशी होती. त्यात १-२ असा पराभव झाला. एकमेव गोल रुपिंदरपाल ह्यानंच केला.

पुरुषांच्या ‘ब’ गटात भारताचा सलामीचा सामना आयर्लंडशी झाला.
पुढे जाणाऱ्या मायकेल डार्लिंगला अडवणारा सरदार सिंग.
(ऑलिंपिक समितीच्या संकेतस्थळाच्या सौजन्याने)

अर्जेंटिनाविरुद्ध २-१ विजय मिळवून भारतानं आव्हान जिवंत ठेवलं. चिंगलसेना सिंग व कोथाजित सिंग ह्यांनी गोल केले. थोडी आशा निर्माण झाली असतानाच पुढच्या सामन्यात द नेदरलँड्सविरुद्ध आपला १-२ पराभव झाला. रघुनाथनं हा गोल केला. कॅनडाविरुद्ध धक्कादायकरीत्या २-२ बरोबरी झाली. गटातील अन्य चारही संघांनी कॅनडाविरुद्ध विजय मिळवला होता, हे लक्षणीय. उपान्त्यपूर्व फेरीत प्रवेश मिळाला, हीच भारतासाठी जमेची बाजू होय.

उपान्त्यपूर्व फेरीत मात्र भारताचा टिकाव लागला नाही. बेल्जियमनं हा सामना ३-१ असा सहज जिंकला. एकमेव गोल केला तो अक्षदीप सिंग ह्यानं. ऑलिंपिकबाहेर ते आठवा क्रमांक अशी भारताची 'प्रगती' होती, ह्यावरच समाधान मानणं भाग पडलं.

‘ब’ गटातून जर्मनी व द नेदंरलँड्स ह्यांनी अनुक्रमे पहिला व दुसरा क्रमांक मिळवला. जर्मनीने चार सामने जिंकले व एकात बरोबरी झाली. नेदरलँड्सची कामगिरी तीन विजय, एक पराभव व एक बरोबरी होती. नेदरलँड्सने कॅनडावर ७-० व आयर्लंडवर ५-० असा मोठा विजय मिळविला. जर्मनीनेही कॅनडाला ६-२ असं सहज पराभूत केलं. गटात पहिले दोन क्रमांक मिळविणाऱ्या संघांशी बरोबरी साधण्याची कामगिरी अर्जेंटिनाने केली व भारतापेक्षा एक पराभव कमी स्वीकारून गटात तिसरं स्थानं मिळवलं. 

‘अ’ गटातून बेल्जियम, स्पेन, ऑस्ट्रेलिया व न्यूझीलंड संघांनी बाद फेरीत प्रवेश केला. माजी यजमान ग्रेट ब्रिटन पाचव्या व यजमान ब्राझील संघ शेवटच्या क्रमांकावर राहिला. बेल्जियमने पाचपैकी चार सामने जिंकताना २१ गोल केले. स्पेन व ऑस्ट्रेलिया ह्यांनी प्रत्येकी तीन लढती जिंकल्या. स्पेनने एक पराभव व एक बरोबरी साधली. ऑस्ट्रेलियाचा मात्र दोन सामन्यांत पराभव झाला. न्यूझीलंडने दोन सामने जिंकले. ब्राझीलविरुद्धच्या लढतीत बेल्जियमने डझनभर गोल केले. न्यूझीलंड, ऑस्ट्रेलिया व इंग्लंड ह्यांनीही ब्राझीलविरुद्ध प्रत्येकी नऊ गोल नोंदवून दिवाळी साजरी केली. तुलनेने स्पेनची लढत यजमानांसाठी कमी गोलांची ठरली; तरीही त्यांना सात गोल स्वीकारावेच लागले. यजमानांकडून एकमेव गोल स्टिफन स्मिथने इंग्लंडविरुद्धच्या सामन्यात केला. बेल्जियमला गटात एकमेव पराभव पत्करावा लागला तो न्यूझीलंडकडून (१-३). गटातील दोन सामने बरोबरीत सुटले.

उपान्त्यपूर्व फेरीचे सर्व सामने १४ ऑगस्ट रोजी झाले. अर्जेंटिनाने स्पेनचा २-१, नेदरलँड्सने ऑस्ट्रेलियाचा ४-० आणि जर्मनीने न्यूझीलंडचा ३-२ असा पराभव केला. पदकासाठीच्या लढतींमध्ये आशियाचा एकही संघ नाही, असे हे सलग चौथे ऑलिंपिक होय. उपान्त्य लढती १६ ऑगस्ट रोजी पार पडल्या. पहिल्या सामन्यात अर्जेंटिनाने गतविजेत्या जर्मनीवर ५-२ अशी सहज मात केली. गोन्झालो पेईलट याने विजेत्यांकडून हॅटट्रिक साधली. बेल्जियमन नेदरलँड्सला ३-१ असे सहज नमविले. कांस्यपदकासाठी जर्मनी व नेदरलँड्स यांच्यात झालेला सामना जादा वेळेतही १-१ असा बरोबरीत राहिला. पेनल्टी स्ट्रोकच्या लढतीत जर्मनीने ४-३ असा विजय मिळविला.

बेल्जियम व अर्जेंटिना या दोन्ही संघांसाठी पहिलाच अनुभव असलेला अंतिम सामना १८ ऑगस्टला झाला. बेल्जियमच्या कॉसिन्स टाँगी याने तिसऱ्याच मिनिटाला गोल करून आघाडी मिळविली. पण त्यानंतरच्या १९ मिनिटांत तीन गोल करून अर्जेंटिंनाने धडकी भरवली. उत्तरार्धात बोकार्डने एक गोल केला आणि त्याला अर्जेंटिनाच्या माझिलीकडून उत्तर मिळाले. ही लढत ४-२ अशी जिंकून अर्जेंटिनाने पहिले सुवर्णपदक पटकाविले. गोन्झालो पेईलट (अर्जेंटिना) याने स्पर्धेत सर्वाधिक ११ गोल केले. व्हॅन डर वीर्डन मिंक (नेदरलँड्स) याने ९ व मॉरित्झ फर्स्ट (जर्मनी) याने सात गोल केले. अंतिम क्रमवारी अशी : ५) स्पेन, ६) ऑस्ट्रेलिया, ७) न्यूझीलंड, ८) भारत, ९) इंग्लंड, १०) आयर्लंड, ११) कॅनडा आणि १२) ब्राझील.

महिला
पुरुष गटाप्रमाणेच महिलांच्या स्पर्धेचे स्वरूप ठेवण्यात आले. सहभागी चारही आशियाई देश तळाच्या चार क्रमांकावर राहिले. ‘अ’ गटातून द नेदरलँड्स, न्यूझीलंड, जर्मनी व स्पेन यांनी बाद फेरीत प्रवेश केला. चीन व दक्षिण कोरिया अनुक्रमे पाचव्या व सहाव्या क्रमांकावर राहिले. नेदरलँडसने चार विजय व एक बरोबरी अशी कामगिरी केली. स्पेनविरुद्ध त्यांनी ५-० आणि दक्षिण कोरियाविरुद्ध ४-० असा सहज विजय मिळविला. चीनने मात्र त्यांना झुंजविले (०-१). न्यूझीलंडने नेदरलँड्सशी १-१ बरोबरी साधली. न्यूझीलंडची कामगिरी तीन विजय, एक पराभव व एक बरोबरी अशी होती. जर्मनी व स्पेन यांनी प्रत्येकी दोन लढतींमध्ये जय मिळविला. चीनने दोन लढती अनिर्णीत राखताना गोलफरकही लक्षणीय राखला. त्यांनी तीन गोल केले व प्रतिस्पर्ध्यांना फक्त पाच गोल करू दिले.

‘ब’ गटातून ग्रेट ब्रिटन, युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका, ऑस्ट्रेलिया व अर्जेंटिना यांनी बाद फेरी गाठली. जपान पाचव्या व भारत सहाव्या क्रमांकावर राहिला. इंग्लंडने पाचही सामने जिंकले. त्यात भारताविरुद्धचा विजय सर्वांत मोठा (३-०) होता. अमेरिकेने इंग्लंडविरुद्धची लढत वगळता चारही सामने जिंकले. ऑस्ट्रेलियाची कामगिरी तीन विजय व दोन पराभव आणि अर्जेंटिनाचे यश दोन विजय व तीन पराभव असे होते. जपान व भारत यांना एकही लढत जिंकता आली नाही. या दोन्ही संघांमधील सामना २-२ असा अनिर्णीत राहिला. सरस गोलफरकाच्या बळावर जपान भारताच्या पुढे राहिला.

उपान्त्यपूर्व फेरीच्या लढती १५ ऑगस्ट रोजी झाल्या. त्यात न्यूझीलंडने ऑस्ट्रेलियाचा ४-२, जर्मनीने अमेरिकेचा २-१, इंग्लंडने स्पेनचा ३-१ आणि नेदरलँड्सने अर्जेंटिनाचा ३-२ असा पराभव केला. उपान्त्य सामने दि. १७ ऑगस्टला झाले. त्यातली नेदरलँड्स व जर्मनी ही पहिलीच लढत मोठ्या चुरशीची झाली. जादा वेळेतही १-१ अशी बरोबरी राहिल्याने पेनल्टीची मदत घ्यावी लागली. त्यात नेदरलँड्सने ४-३ असा निसटता विजय मिळविला. दुसरा सामना मात्र एकतर्फी झाला. त्यात इंग्लंडने न्यूझीलंडला ३-० असे सहज पराभूत केले. त्यात अॅलेक्स डॅन्सनच्या दोन गोलांचा वाटा मोलाचा होता. जर्मनीने न्यूझीलंडला २-१ असे हरवून कांस्यपदक जिंकले.

स्पर्धेची अंतिम लढत १९ ऑगस्ट रोजी झाली व त्यात पूर्वार्धापासूनच विलक्षण चुरस होती. नियमित वेळेत गोलफलक ३-३ असा राहिला. सुवर्णपदकविजेता ठरविण्यासाठी पेनल्टी स्ट्रोक्सकडे वळावे लागले. इंग्लंडकडून सोफी ब्रे व होली वेब यांनी संधी साधली. इंग्लंडची गोलरक्षक मॅडी हिंच हिच्या अप्रतिम कामगिरीमुळे नेदरलँड्सचे सर्व फटके निष्फळ ठरले आणि त्यामुळे इंग्लंडने २-० असा विजय मिळविला. त्यांचे हे पहिलेच सुवर्णपदक होय. स्पर्धेत सर्वाधिक पाच गोल करण्याचा पराक्रम केटी बाम (अमेरिका), मार्टजी पाउमेन (नेदरलँड्स) व ॲलेक्स डॅन्सन (इंग्लंड) यांनी केला. अंतिम क्रमवारी अशी : ५) अमेरिका, ६) ऑस्ट्रेलिया, ७) अर्जेंटिना, ८) स्पेन, ९) चीन, १०) जपान, ११) दक्षिण कोरिया आणि १२) भारत.

(मालिका पूर्ण. ह्यानंतरचा लेख भारतीय संघांनी पदके पटकावल्यावर...)
......
(संदर्भ - olympics.com, olympedia.org, theguardian.com आणि विकिपीडिया, आंतरराष्ट्रीय हॉकी महासंघ, आंतरराष्ट्रीय ऑलिंपिक समिती, भारतीय हॉकी ह्यांची संकेतस्थळे.)
....

आधीचे भाग इथे वाचा

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey1.html

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey2.html

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey3.htm

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey4.html

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey5.html

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey6.html

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey7.html

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey8.html

.....

#भारतआणिऑलिंपिक #हॉकीचे_सुवर्णयुग #OlympicsHockey #IndiaInOlympics

#Olympics #India #hockey #TokyoOlympics #GoldMedal #MensHockey #WomensHockey

#Beijing 2008 #London2012 #Rio2016 #TokyoFirstFour


Sunday, 1 August 2021

देणाऱ्याने नि खाणाऱ्याने...

तसं पाहिलं तर खाण्याशी आपल्या सगळ्यांचा नित्य संबंध असतो. असं असतानाही 'खाण्या'बाबत पोलिस खात्याकडंच सगळे बोट दाखवतात. ह्या आठवड्यात तसंच झालं. पुण्यातली बिर्याणी गाजली. मसालेदार नसलेलं, फार तेलकट नसलेलं असं सात्त्विक नि साजूक तुपातलं खाणं अचानक चर्चेत आलं. त्यावरून आठवली एक जुनी रचना. आठ वर्षांपूर्वी, तेव्हाच्या मंत्र्याने पोलिसांच्या 'खाण्या'बद्दलच जाहीर विधान केलं होतं. त्या वेळी लिहिलेली ही विरुपिका....




(अर्कचित्र सौजन्य - https://www.pngitem.com)


विंदा ते आबा - एक विरुपिका!

देणाऱ्याने देत जावे

लिहून गेलेत विंदा

खाणाऱ्याने खात ऱ्हावे

सांगून राह्यलेत आबा


पगार म्हणे नाही पुरत

'हप्ता'ही त्यात नाही सरत

खिशात काहीच नाही उरत

म्हणूनच खाती परत परत


जेवण करायला पोटभर

लागतात रुपड्या बारा

तेवढाही पगार मिळेना

गरिबीचे वाजले तीन-तेरा

 

ज्याच्या हाती आहे पद

त्याने थोडी खावी साय

टिकवणार नाही हातावर

त्याची उद्धरावी आय-माय

 

मिळेल जेव्हा संधी तेव्हा

मटकावून टाकावे लोणी

कशाला उगा डोळेझाकणी

पाह्यला ते वेडंय का कुणी?


तलाठी अडवितोय सात-बारा

पाटकरी जिरवून राहिलाय झरा

रावसाहेबांना आणि भाऊसाहेबांना

भरवावाच लागतो की रोज तोबरा


'तराजू'ही तिकडे झुकतो

पारड्यात ज्या पैसा पडतो

कसला न्याय नि कसलं काय

पदरात पडेल ते आपलंच हाय


शिक्षण, पाणी, वीज, महसूल

हरेक खात्याचा एक उसूल

उद्याचं कोणी काय पाह्यलंय

आत्ताच दाबून करा वसूल!


झाल्या कामाशी असे मतलब

दाबावी जमेल तशी मूठ

नीती, तत्त्व, शील-चारित्र्य

बाता सगळ्या, सारेच झूठ!


इकडे चरत तिकडे चरत

यांचे पोट नाहीच भरत

'आब्बा', 'आब्बा' करत

कोणीच कसे नाही ढेकरत?

 

तणकट हे कसलं माजलंय

तुम्हाला अन् पिकाचं पडलंय

चोरसाहेब मलिदा चाखतोय

धनी बिचारा धत्तुरा खातोय

 

कायदा मोडतोय

पैसा मोजतोय

देशातला आम आदमी

सुखात की हो जगतोय...

 

उंदराला असते मांजर साक्ष

कशाला तिरपा भोळा कटाक्ष?

आठवडाभर म्हणे राहून 'दक्ष'

साफ कसे होतील सगळे कक्ष?

 

एवढं एक आता करा राव

सगळ्यांनी मिळून लावा नेट

सगळ्या सगळ्या ऑफिसातले

जाहीर करून टाका रेट!

.

.

.

देणाऱ्याचे हात घ्यावे,

काही तरीच सांगताय विंदा!

खाणाऱ्याचे तोंड दाबावे

बघताय काय तुम्ही आबा?


- 'हप्ता'भर 'भुकेला' आम आदमी

..........

('पगार कमी असल्यामुळेच पोलिस लाच खातात' असे राजा हरिश्चंद्री थाटाचे विधान ऐकण्यात आले. त्याबद्दल संबंधितांना म्हणे खरे बोलण्याचे नोबेलच्या धर्तीचे 'गोबेल्स' पारितोषिक मिळणार आहे!)

(चार/ऑगस्ट/तेरा)

(पूर्वप्रसिद्धी - 'सकाळ साप्ताहिक')
...

#police #corruption #punepolice #biryani #maharashtra #audioclip #viral #policestationlimit #विंदा #आबा

Saturday, 31 July 2021

पदकांच्या दिशेने काही पावले


टोकियो ऑलिंपिकचे यजमान असलेल्या जपानचा शुक्रवारी भारतीय हॉकी संघानं
दणदणीत पराभव केला. गोल केल्यानंतर गुजरंतसिंग ह्याने (उजवीकडे)
सहकाऱ्यांसोबत जल्लोष केला. (छायाचित्र सौजन्य - 'द हिंदू'/ए.पी.)

टोकियो ऑलिंपिकमध्ये पहिल्या दिवसाच्या रुपेरी यशानंतर आपल्या पदरी काहीच पडलेलं नाही. असं असलं तरी शुक्रवारची (दि. ३० जुलै) वाटचाल मात्र काही पदकांच्या दिशेने झाली, एवढं नक्की. त्याचं श्रेय प्रामुख्यानं सिंधू, मुष्टियोद्धा लवलिन आणि पुरुषांचा हॉकी संघ ह्यांना जातं. बाकी ॲथलेटिक्समध्ये आपली कामगिरी सुमार झाली. मराठमोठ्या अविनाश साबळेनं टोकियोत नव्या राष्ट्रीय विक्रमाची नोंद केली, हेही लक्षणीय.

मनप्रीतसिंगच्या संघानं गटातील शेवटच्या सामन्यात यजमान जपानला ५-३ अशी मात दिली आणि दुसरं स्थान, उपान्त्यपूर्व फेरी पक्की केली. ह्या सामन्यात पूर्वार्धातील पहिल्या भागात सहाव्या मिनिटाला विवेकसागर प्रसादचा फटका गोलरक्षक योशी का वा तकाशी ह्यानं अडवला. बाराव्या मिनिटाला सामन्यातला पहिला पेनल्टी कॉर्नर भारताला मिळाला आणि ती संधी साधली हरमनप्रीत सिंगने. त्यानंतर लगेचच सिमरनजित सिंगने दोन वेळा आक्रमण केलं. त्याचा पहिला फटका गोलरक्षक तकाशी ह्यानं आणि दुसरा बचाव फळीतील खेळाडूनं अडवला. आपल्या एकमेव गोलच्या आघाडीवर पहिला चतकोर संपला.

पूर्वार्धातील उत्तरार्धाची सुरुवातच जोरदार झाली. सिमरनजित सिंग सतराव्या मिनिटाला मोठ्या तडफेने गोलजाळ्याकडे चेंडू घेऊन गेला. त्याचा फटका अडवल्याचं समाधान गोलरक्षकाला क्षणभरही लाभलं नाही. कारण गुजरंतसिंगने तीच संधी साधत आलेला चेंडू जाळ्यात ढकलून दुसरा गोल नोंदविला. मग जपानी खेळाडूही सरसावले. त्यांनी आक्रमक चाल रचत एकोणिसाव्या मिनिटाला आघाडी एकाने कमी केली. केंता तनाका ह्यानं हा फिल्ड गोल केला. त्यानंतर भारतीय आक्रमण थोडं ढिलं पडलं. मध्यंतरासाठी खेळ थांबायला मिनिटभर बाकी असताना हार्दिक सिंग ह्यानं दोन वेळा प्रयत्न केला खरा; त्याचे दोन्ही फटके बचाव फळीनं व्यवस्थित अडवले. सेरेन तनाका ह्यानं अखेरच्या मिनिटाला रचलेली चाल फोन ठरली. श्रीजेशचा बचाव भक्कम ठरला.

सामन्याच्या उत्तरार्धाची सुरुवातच मोठी जोरदार झाली. बत्तिसाव्या मिनिटाला सेरेन तनाका ह्याची धडपड व्यर्थ ठरली. पण पुढच्या मिनिटालाच वता नाबे कोता ह्याने गोलजाळ्यापर्यंत धडक मारत जपानला बरोबरी साधून दिली. पुढची चाल भारताची होती. चौतिसाव्या मिनिटाला शमशेरसिंगचा जोरदार फटका थेट जाळ्यात गेला आणि संघ पुन्हा आघाडीवर गेला. सुमितचा असाच एक प्रयत्न गोलरक्षक तकाशीनं वाचवला. त्यानंतर दोन्ही संघ जोरदार प्रयत्न करीत राहिले. त्रेचाळिसाव्या मिनिटाला मिळालेला पेनल्टी कॉर्नर हरमनप्रीत सिंगला गोलात रूपांतरित करता आला नाही. शेवटची पंधरा मिनिटं राहिली तेव्हा आपला संघ ३-२ अशा निसटत्या आघाडीवर होता.

सामन्याचा शेवटचा चतकोर मात्र भारताचा ठरला. नीलकांत शर्मा ह्यानं एकावन्नाव्या मिनिटाला गोल केला. पाच मिनिटांनंतर गजंतरसिंग पुढे आला. पेनल्टी कॉर्नरची संधी त्याने साधली. अखेरचा मिनिट बाकी असताना काझुमा मुराता ह्यानं गोल करून आघाडी एकानं कमी केली. तांत्रिक गोष्टींच्या आधारे पाहिलं, तरी सामन्यावर भारताचंच वर्चस्व दिसून येतं. गोलवर आपले एकूण हल्ले १७ आणि जपानचे ११. जपानचे तिन्ही फिल्ड गोल आहेत. त्यांना केवळ एक पेनल्टी कॉर्नर मिळाला. आपण चारपैकी दोन पेनल्टी कॉर्नरवर गोल केले आणि बाकी तीन फिल्ड गोल होते. सामन्यातील ६९ टक्के वेळ चेंडूचा ताबा आपल्याकडं होता. आणखी एक गोष्ट; भरपूर गोल होऊनही खेळ धसमुसळा झाला नाही, असं दिसतं. कारण पूर्ण सामन्यात पंचांना एकही कार्ड दाखवावं लागलं नाही.

ह्या विजयामुळे दोन गोष्टी झाल्या - भारतानं आजच्या विजयानं गोलफरक 'धन' केला. कालपर्यंत तो शून्य होता. गटातील दुसरं स्थान निर्विवादपणे नक्की झालं.


पी. व्ही. सिंधू...पदकाकडे (छायाचित्र सौजन्य - NDTV/GETTY)

बॅडमिंटनमध्ये पी. व्ही. सिंधू हिनं दोन गेममध्ये सामना संपविण्याचा आपला तडाखा चालूच ठेवला. उपान्त्यपूर्व फेरीत आज तिनं जपानच्या अकाने यामागुची हिचा ५६ मिनिटे चाललेल्या लढतीत २१-१३, २२-२० असा पराभव केला. सिंधूनं दोन्ही गेममध्ये दोन दोन वेळा जोरदार पुनरागमन केलं. सर्व्हिसच्या बाबतीत ती प्रतिस्पर्ध्यांहून फार सरस ठरली. उपान्त्य सामन्यात तिच्यासमोर असेल तैवानची ताई सु यिंग.


लवलिना बोरगोहेन (छायाचित्र सौजन्य NDTV/AFP)

लवलिना बोरगोहेन हिनं वेल्टरवेट गटात चायनीज तैपेईच्या चेन निएन-चीन ४-१ पराभव करून उपान्त्य फेरी गाठली. लवलिनाची उपान्त्य लढत थेट ४ ऑगस्ट रोजी तुर्कस्तान (हल्लीचे तुर्की) बसेनाई सरमेनेली हिच्याशी होईल. लाईटवेट गटात सिमरनजित कौर मात्र कुठलाही प्रतिकार न करताच बाहेर पडली. मुष्टियुद्धात उद्या (शनिवारी) आपल्या तीन लढती होतील. फ्लायवेट गटात अमित कोलंबियाच्या स्पर्धकाशी लढेल. मिडलवेट गटात पूजा रानीच्या समोर चीनची ली कुयान असेल. सुपरहेवी गटामध्ये सतीशकुमारची गाठ उझबेकिस्तानच्या बखोदीर जलोलोव्ह ह्याच्याशी पडेल.

हॉकीमध्ये महिलांनी आज पहिला विजय मिळवला. नवनीत कौरने सतावन्नाव्या मिनिटाला केलेल्या गोलमुळे आपण अर्जेंटिनाला हरवलं. ह्या विजयामुळे उपान्त्यपूर्व फेरीत प्रवेश करण्याची किंचित आशा दिसत आहे. आता आपला एकच सामना बाकी आहे.

धनुर्विद्येमध्ये दीपिकाकुमारी उपान्त्यपूर्व सामन्यात दक्षिण कोरियाच्या ॲन सॅन हिच्याकडून सहज पराभूत झाली. महिलांच्या २५ मीटर पिस्तूलमध्ये मनू भाकर पंधराव्या आणि राही सरनोबत बत्तिसाव्या क्रमांकावर राहिली.

तीन हजार मीटर स्टीपलचेसमध्ये ज्याच्याकडून अपेक्षा बाळगल्या जात होत्या, तो अविनाश साबळे दुसऱ्या गटात सातवा आला. त्यानं ८:१८.१२ मिनिटांची वेळ नवीन राष्ट्रीय विक्रम नोंदवला. आधीचा विक्रम त्याचाच (८:२०.२०) होता. पण अंतिम फेरी हुकलीच त्याची. कारण प्रत्येक हीटमधून पहिल्या तीन खेळाडूंची अंतिम शर्यतीसाठी निवड झाली. महिलांच्या १०० मीटर धावण्याच्या शर्यतीच्या प्राथमिक फेरीतच द्युती चंद बाद झाली. पाचव्या हीटमध्ये आठ धावपटूंमध्ये ती सातव्या क्रमांकावर राहिली.

मिश्र रीलेमध्ये (४x४०० मीटर) महंमद याह्या, रेवती वीरमणी, शुभा व्यंकटेशन व राजीव अरोकिया ह्यांचा भारतीय चमू आठव्या क्रमांकावर राहिला. त्यांनी दिलेली ३:१९.९३ मिनिटांची वेळ हंगामातील सर्वोत्तम होती. पुरुषांच्या ४०० मीटर अडथळ्यांच्या शर्यतील जबीर मदारी ह्याने निराशाच केली. पाचव्या हीटमध्ये असलेला जबीर तळाला, म्हणजे सातवा राहिला. प्रत्येक हीटमधील पहिले चार खेळाडू उपान्त्य फेरीसाठी पात्र ठरले.

अशा रीतीने आजचा दिवस उद्याच्या आशा वाढवणारा ठरला!

.....

#Olympics #IndiainOlympics #IndvsJapan #Hockey #PVSindhu #Lovlina #Boxing #Hockey #Badminton #Medals #Tokyo2020

Saturday, 24 July 2021

दुर्लभ दर्शन पदकाचे

 ऑलिंपिक, भारत आणि हॉकी - ८


शिखर गाठणं सोपं; तिथं टिकून राहणं, फार कठीण असंत म्हणतात. ऑलिंपिकमध्ये हॉकीचा सुवर्णकाळ अनुभवल्यानंतर शिखरावर जाणं सोडाच; त्याचं दर्शनही आपल्याला दुर्लभ झालं. लॉस एंजेलिसपासून भारतीय हॉकी संघ कधीच उपान्त्य फेरीत गेला नाही. त्याचा प्रवास पाचवा ते आठवा क्रमांक असा घसरणीचा राहिला. त्याला अनेक कारणे सांगता येतील. सहस्रकातील शेवटच्या - सिडनी ऑलिंपिकमध्येच आपण उपान्त्य फेरीपर्यंत आलो होतो. पण शेवटच्या सामन्यातील शेवटच्या मिनिटाची ढिलाई आपल्याला तेथे नेण्यात असमर्थ ठरली.


अटलांटा (१९९६)
आधुनिक ऑलिंपिकची शताब्दी साजरी करणाऱ्या ह्या स्पर्धेत मान्यताप्राप्त सर्व १९७ राष्ट्रीय ऑलिंपिक समितीचे संघ सहभागी झाले. दिग्गज मुष्टियोद्धा महंमद अली ह्याच्या हस्ते ऑलिंपिकची ज्योत पेटविण्यात आली. भारतीय चाहत्यांना हॉकी संघाकडून अपेक्षा होत्या. त्या फलद्रूप झाल्या नाहीतच; उलट संघ अजून एक पायरी खाली उतरला! पण काहीसा दिलासा दिला तो लिएंडर पेस ह्याने. टेनिसच्या एकेरी स्पर्धेत त्याने कांस्यपदक पटकाविले. कुस्तीगीर खाशाबा जाधव ह्यांच्यानंतर भारताचे हे पहिलेच व्यक्तिगत पदक होय.

पुरुष विभागात सहभागी १२ देशांची दोन गटांमध्ये विभागणी करण्यात आली. ‘अ’ गटामध्ये भारतासह स्पेन, जर्मनी, पाकिस्तान, अर्जेटिंना व यजमान युनायटेड स्टेटस, अर्थात अमेरिका ह्यांचा समावेश होता. ‘ब’ गटात द नेदरलँड्स, ऑस्ट्रेलिया, ग्रेट ब्रिटन, दक्षिण कोरिया, दक्षिण आफ्रिका व मलेशिया संघ होते. पात्रता फेरीत खेळून ह्या ऑलिंपिकसाठी निवड झालेल्या भारताकरिता स्पर्धा निराशाजनक ठरली. मागच्या स्पर्धेच्या तुलनेत आपण एक स्थान खाली ढकलले गेलो. द नेदरलँड्स, स्पेन, इंग्लंड ह्यांनीही पात्रता फेरीतूनच प्रवेश मिळविला होता. ज्याला हरवून आपण ऑलिंपिकसाठी पात्र ठरलो, त्या हॉलंडने (द नेदरलँड्स) सुवर्णपदक जिंकले, हा एक योगायोगच!

दोन विजय, बरोबरीतील दोन लढती आणि एक पराभव अशा कामगिरीमुळे भारत गटात तिसऱ्या क्रमांकावर राहिला, साखळी सामन्यांमध्ये आपल्याला जेमतेम आठ गोल करता आले. पहिल्याच सामन्यात अर्जेंटिनाकडून ०-१ पराभूत झाल्यानंतर जर्मनीला १-१ असे थोपविणे भारताला साध्य झाले. मुकेशकुमारच्या गोलमुळे ही बरोबरी साधता आली. एरवी उपान्त्य वा अंतिम सामन्यात गाठ पडणाऱ्या आशिया खंडातील पारंपरिक प्रतिस्पर्ध्यांतील, म्हणजे भारत व पाकिस्तान ह्यांच्यातील लढत एकही गोल न होता बरोबरीत सुटला.

अमेरिकेवर मिळविलेल्या ४-० विजयात धनराज पिल्लेचा वाटा दोन गोलचा होता. गटात अव्वल ठरलेल्या आणि अंतिमतः रौप्यपदक जिंकणाऱ्या स्पेनला पराभवाचा धक्का दिला तो आपणच. गेविन फरेराचे दोन आणि साबू वर्की ह्याचा एक गोल ह्यामुळे भारताने स्पेनवर ३-१ अशी मात केली. बाद फेरी गाठता आली नाही आणि मग क्रमवारी ठरविण्यासाठी झालेल्या लढतींमध्ये भारताला खेळावे लागले. सलग चौथ्या ऑलिंपिकमध्ये ही वेळ आली. त्या सामन्यांतही दोन पराभव पत्करावे लागले – आधी दक्षिण कोरियाविरुद्ध पेनल्टी शूटआऊटमध्ये आणि नंतर इंग्लंडविरुद्ध (३-४). परिणामी भारत आठव्या क्रमांकावर राहिला.


प्रशिक्षक सेड्रिक डी'सूझा ह्यांची शापवाणी
खरी ठरली! ( छायाचित्र सौजन्य : स्पोर्ट्स्टार)
गटबाजी, बेदिली ह्याचे ग्रहण भारतीय संघाला लागलेच होते. ऑस्ट्रेलियात दोन वर्षं आधी झालेल्या विश्वचषक स्पर्धेत पाचवे स्थान मिळविल्यामुळे प्रशिक्षक सेड्रिक डी'सूझा फारच आशावादी होते. पण ऑलिंपिकआधी झालेल्या पात्रता स्पर्धेतील 'पराक्रमा'मुळे ते फारच व्यथित झाले. ह्या स्पर्धेत भारत-मलेशिया लढतीत ठरवून गोलशून्य बरोबरी झाल्याचा ठपका ठेवण्यात आला. त्यामुळे ऑलिंपिक शर्यतीतून कॅनडा बाहेर पडला नि मलेशिया पात्र ठरला. ह्यात काही वरिष्ठ खेळाडूंचा सहभाग होता आणि बहुसंख्य खेळाडूंना असं काही ठरलं असल्याची कल्पना नव्हती. आंतरराष्ट्रीय हॉकी महासंघाने ह्या सामन्याची चौकशी केली; पण ठोस पुरावे आढळे नाहीत, एवढंच! ह्या बरोबरीत 'सुटलेल्या' सामन्यानंतरच्या पत्रपरिषदेत संतप्त डी'सूझा ह्यांनी 'हा संघ काही करणार नाही. अटलांटामध्ये अनर्थ होणार' असं केलेलं भाकित खरं ठरलं! परगटसिंगसाठी ही अखेरची स्पर्धा ठऱली.

‘अ’ गटातून स्पेनने चार व जर्मनीने तीन सामने जिंकून अनुक्रमे पहिला दुसरा क्रमांक मिळविला. पाकिस्तानचा संघ चौथ्या क्रमांकावर आला.  पाकिस्तानने सहावे स्थान मिळविले. गटामध्ये अव्वल ठरलेल्या स्पेनने सर्वांत मोठा विजय यजमान संघाविरुद्ध ७-१ मिळविला. ‘ब’ गटात अव्वल स्थान मिळविले नेदरलँड्सने. त्यांची कामगिरी चार विजय व एक बरोबरी अशी होती. दुसऱ्या क्रमांकावर राहिलेल्या ऑस्ट्रेलियाने तीन विजय व प्रत्येकी एक बरोबरी आणि पराभव अशी कामगिरी केली. अवघ्या एकाच विजयाची नोंद केलेल्या इंग्लंडला तिसऱ्या व दक्षिण कोरियाच्या संघाला चौथ्या क्रमांकावर समाधान मानावे लागले. गटसाखळीतील सहा सामने बरोबरीत सुटले; त्यापैकी तीन मलेशियाचे होते!

आशियाई संघ उपान्त्य फेरीत नाही, असे आठ वर्षांनंतर पुन्हा याच स्पर्धेत पाहायला मिळाले. पहिल्या उपान्त्य लढतीत स्पेनने ऑस्ट्रेलियावर २-१ असा निसटता विजय मिळविला. दुसऱ्या सामन्यात द नेदरलँड्सने जर्मनीला ३-१ असे सहज पराभूत केले. व्हॅन डेन होनर्टने हॅटट्रिक साधली. कांस्यपदकाच्या चुरशीच्या सामन्यात ऑस्ट्रेलियाने जर्मनीला ३-२ हरविले. अंतिम लढत २ ऑगस्ट रोजी झाली. त्यात नेदरलँड्सने स्पेनेच आव्हान ३-१ गोलफरकाने मोडून काढत पहिले सुवर्ण जिंकले. विजेत्या संघाच्या फ्लोरिस इयान बोव्हेलँडरचे दोन गोल या लढतीत महत्त्वाचे ठरले.

महिला विभागात आठ संघ सहभागी झाले व त्यांच्यात साखळी पद्धतीने प्राथमिक लढती झाल्या. दक्षिण कोरिया वगळता अन्य एकही आशियाई संघ स्पर्धेत नव्हता. साखळी लढतींमध्ये सहा विजय व एक बरोबरी यासह ऑस्ट्रेलियाने अव्वल क्रमांक पटकावला. दुसरे स्थान दक्षिण कोरियाने, तिसरे ग्रेट ब्रिटनने व चौथे द नेदरलँड्स संघाने मिळविले. अमेरिकेचा पुरुषांचा संघ एकही सामना जिंकण्यात अपयशी ठरला असताना महिलांनी मात्र दोन लढती जिंकल्या. स्पेनला मात्र एकाही सामन्यात विजयाची नोंद करता आली नाही. साखळीमध्ये एकूण सहा सामने बरोबरीत सुटले.

पदकांसाठीच्या लढती १ ऑगस्ट रोजी झाल्या. साखळीत प्रत्येकी तीन विजय, दोन बरोबरी व दोन पराभव अशी सारखीच कामगिरी असलेल्या इंग्लंड (तिसरा क्रमांक) व नेदरलँड्स (चौथा क्रमांक) यांच्यामध्ये कांस्यपदकाची लढत झाली. नियमित व जादा वेळेत गोलफरक कोराच राहिल्याने सामन्याचा निकाल पेनल्टी शूटआऊटवर लागला. त्यात नेदरलँड्सने ४-३ अशी बाजी मारली. तुलनेने अंतिम सामना काहीसा एकतर्फी ठरला. त्यात ऑस्ट्रेलियाने दक्षिण कोरियावर ३-१ असा सहज विजय मिळविला. ॲनन ॲलिसनचे दोन गोल ऑस्ट्रेलियाला सुवर्णपदक जिंकून देण्यासाठी मोलाचे ठरले. दक्षिण कोरियाकडून एकमेव गोल चो युन-जंगने केला.

सिडनी (२०००)
तब्बल ४४ वर्षांनंतर पुन्हा एकदा ऑलिंपिकचे यजमानपद ऑस्ट्रेलियाने स्वीकारले. मावळत्या सहस्रकातील अखरचे ऑलिंपिक सहभागाच्या संख्येने नवा विक्रम नोंदविणारे ठरले. एकूण १९९ देश व १०,६५१ खेळाडू त्यात सहभागी झाले. हॉकीमध्ये निराशेची मालिका चालूच राहिली. सोल आशियाई स्पर्धेत सुवर्णपदक जिंकून ऑलिंपिकमध्ये प्रवेश करणाऱ्या भारतीय संघाकडून चांगल्या कामगिरीची अपेक्षा होती. ती फारशी फलद्रुप ठरली नाही. फक्त क्रमवारीत भारत एक जागा वर आला. आशेचा एक किरण दाखविला वजन उचलण्याच्या स्पर्धेत कर्नम मल्लेश्वरी हिने. तिने कांस्यपदक जिंकले.

पुरुषांमध्ये 
द नेदरलँड्सने आपले सुवर्ण कायम राखण्यात यश मिळविले. पाकिस्तान व दक्षिण कोरिया या दोन आशियाई देशांनी उपान्त्य फेरी गाठली. दक्षिण कोरियाने रौप्यपदक जिंकून आशियाई दबदबा राखला.

‘ब’ गटाची क्रमवारी ऑस्ट्रेलिया, दक्षिण कोरिया, भारत, अर्जेंटिना, पोलंड व स्पेन अशी  राहिली. गटात सहा लढती बरोबरीत सुटल्या. ऑस्ट्रेलियाने अव्वल स्थान मिळविताना तीन लढती जिंकल्या व दोन अनिर्णीत राखल्या. प्रत्येकी दोन विजय व बरोबरी आणि एक पराभव, गोलसरासरीही समान यामुळे दुसऱ्या क्रमांसाठी भारत व दक्षिण कोरिया यांच्यात चुरस होती. तथापि उभय देशांतील सामन्यात भारत पराभूत झाल्याने उपान्त्य फेरी गाठण्याचे स्वप्न पुन्हा एकदा अपूर्णच राहिले.

समीर दादच्या दोन गोलांमुळे भारताने सलामीच्या लढतीत अर्जेंटिनाला ३-० अशी धूळ चारली. तिसरा गोल होता मुकेशकुमारचा. नंतर मुकेशकुमार व बलजितसिंग ढिल्लाँ ह्यांच्या एक-एक गोलमुळे ऑस्ट्रेलियाशी २-२ अशी बरोबरी साधून संघाने अपेक्षा काहीशा वाढविल्या. हा आलेख पुढच्याच सामन्यात खाली आला. दक्षिण कोरियाकडून आपण २-० असा पराभव स्वीकारला. 

नंतरच्या लढतीत स्पेनविरुद्धचा निसटता विजय (३-२) मिळविला, तो ढिल्लाँचे दोन व दिलीकुमार तिर्कीचा एका गोलमुळे. आता उपान्त्य फेरीत जागा मिळविण्याची संधी वाटत होती. पण पोलंडविरुद्ध तिर्कीच्या गोलमुळे आघाडीवर असतानाही अखेरच्या मिनिटाला पोलंडने बरोबरी साधली. ती चूक अंतिमतः नडली. पुन्हा पाच ते आठ क्रमवारीसाठी खेळणे भाग होते. इंग्लंडकडून २-१ पराभूत झाल्यावर सातवा क्रमांक मिळविताना आपण पुन्हा एकदा अर्जेंटिनाला ३-१ हरविले.

भारतीय हॉकी महासंघ आणि वादविवाद हे नाते ह्या स्पर्धेच्या निमित्ताने पुन्हा दिसून आले. संघ निवडताना कमालीची गुप्तता पाळण्यात आली. ऑस्ट्रेलियात दोन चाचण्या घेतल्यानंतर परगटसिंगला नारळ देण्याचा निर्णय झाला. प्रशिक्षकपदाची जबाबदारीही से़ड्रिक डी'सूझा ह्यांच्याकडून वासुदेवन भास्करन ह्यांच्यावर सोपविण्यात आली. संघ आक्रमक खेळेल, प्रतिस्पर्ध्यांच्या चालींना तसेच चोख उत्तर देईल, अशी तयारी भास्करन ह्यांनी करून घेतली होती. तथापि पोलंडविरुद्धच्या शेवटच्या मिनिटातली बचावपटूंची ढिलाई अडवी आली.

‘अ’ गटात पाकिस्तान, द नेदरलँड्स, जर्मनी, ग्रेट ब्रिटन, मलेशिया व कॅनडा ह्यांचा समावेश होता. गटातील तब्बल आठ सामने बरोबरीत सुटले. पाकिस्तान, नेदरलँड्स व जर्मनी ह्यांनी प्रत्येकी दोन सामने जिंकल्यामुळे गटातील पहिले दोन क्रमांक ठरविण्यासाठी कमालीची चुरस होती. एकही पराभव नसल्यामुळे पाकिस्तान अव्वल स्थानी राहिला. द नेदरलँड्सने गोलसरासरीच्या जोरावर दुसरे स्थान मिळविले.

‘ब’ गटात ऑस्ट्रेलियाने पोलंड, अर्जेंटिना व दक्षिण कोरिया यांच्याविरुद्ध विजय मिळविला, तर स्पेनविरुद्धची लढत बरोबरीत सुटली. दक्षिण कोरियाशी पोलंड व अर्जेंटिना यांनी बरोबरी साधली. अर्जेंटिना व पोलंड यांच्यातील बरोबरीत सुटलेल्या सामन्यात तब्बल १० गोल झाले.

उपान्त्य फेरीचे दोन्ही सामने २८ सप्टेंबर रोजी झाले. दक्षिण कोरिया-पाकिस्तान ही आशियाई देशांमधील लढत मोठ्याच चुरशीची झाली. त्यात दक्षिण कोरियाने १-० बाजी मारून पहिल्यांदाच अंतिम फेरीत धडक मारली. दुसरा सामनाही असाच अटीतटीचा झाला. नियमित वेळेत बरोबरी झाल्यानंतर पेनल्टी स्ट्रोकच्या मदतीने निर्णय झाला. त्यात द नेदरलँड्सने यजमानांना ५-४ असे पराभूत केले. कांस्यपदकाच्या सामन्यात ऑस्ट्रेलियाने पाकिस्तानवर ६-३ विजय मिळविला. त्यात ट्रॉय एल्डरने हॅटट्रिक नोंदविली. अंतिम सामना ३० सप्टेंबर रोजी अतिशय चुरशीने खेळला गेला. सुवर्णपदक राखू इच्छिणाऱ्या द नेदरलँड्सला दक्षिण कोरियाने जादा वेळेनंतरही ३-३ असे बरोबरीत अडविले. द नेदरलँड्सचा कर्णधार स्टिफन व्हीन याची हॅटट्रिक हे या सामन्याचे वैशिष्ट्य. त्यानंतर पेनल्टी स्ट्रोकवर लढतीचा निर्णय झाला आणि द नेदरलँड्सने कसाबसा ५-४ असा विजय मिळवत सुवर्ण राखले! स्पर्धेत सर्वाधिक १३ गोल करण्याचा पराक्रम अर्जेंटिनाच्या जॉर्ज लोंबी याने केला. 

महिला
सहभागी संघांची संख्या दोनाने वाढून दहा झाली. त्यांची दोन गटांत विभागणी करण्यात आली. दोन्ही गटांतील पहिले तीन संघ अव्वल साखळीसाठी निवडण्यात आले. त्यांच्यातील साखळी सामन्यांनंतर पहिल्या दोन क्रमांकांमध्ये सुवर्ण व रौप्यपदकांसाठी आणि तिसऱ्या व चौथ्या क्रमांकांच्या संघांमध्ये कांस्यपदकासाठी लढती झाल्या. ‘अ’ गटातून ऑस्ट्रेलिया, अर्जेंटिना व स्पेन आणि ‘ब’ गटातून न्यूझीलंड, चीन व द नेदरलँड्स यांनी अव्वल साखळी गाठली. दोन्ही गटांमध्ये प्रत्येकी तीन सामने बरोबरीत सुटले. प्राथमिक गटवार साखळी सामन्यांमध्ये एकही विजय नोंदविता न आलेला एकमेव संघ होता दक्षिण आफ्रिकेचा.

अव्वल साखळी स्पर्धेतही अपराजित राहत ऑस्ट्रेलियाने पहिले स्थान मिळविले. पाचपैकी चार सामन्यांत विजय व स्पेनविरुद्ध बरोबरी अशी त्यांची कामगिरी राहिली. अर्जेंटिनाने तीन विजय व दोन पराभव अशी कामगिरी करून अंतिम फेरी गाठली. नेदरलँड्सने तिसरे व स्पेनने चौथे स्थान मिळविले. अव्वल साखळीत पाचव्या व सहाव्या क्रमांकावर राहिलेल्या चीन आणि न्यूझीलंड यांनीही एक-एक विजय मिळविला होता. पण तीन लढती बरोबरीत सोडविणारा स्पेनचा संघ कांस्यपदकासाठीच्या लढतीसाठी पात्र ठरला. त्या सामन्यात त्यांना द नेदरलँड्सने दोन गोलने सहज पराभूत केले. अंतिम लढतील ऑस्ट्रेलियापुढे अर्जेंटिनाचा टिकाव लागला नाही. अॅलिसन अॅनन, ज्युलिएट हॅस्लॅम व जेनी मॉरिस यांनी प्रत्येकी एक गोल केला. स्पर्धेत सर्वाधिक सहा गोल ऑस्ट्रेलियाच्या निकोल हडसन हिने केले. अर्जेंटिनाच्या ओनेटो व्हॅना पाओला हिने पाच गोलची नोंद केली.

अथेन्स (२००४)
अथेन्सच्या निमित्ताने ऑलिंपिक तब्बल १०८ वर्षांनी ‘माहेरी’ परतले. म्हणून तर या ऑलिंपिकचं घोषवाक्य ‘वेलकम होम’ होतं. सहभागी देशांची व प्रेक्षकांची वाढलेली संख्या ह्या माहेरपणाचं वैशिष्ट्य. त्याच बरोबर हॉकीमध्ये सहभागी होण्यासाठी यजमानांनी केलेली लढाई फोल ठरली. खरं तर यजमानांना थेट प्रवेश असतो; पण ग्रीसचा दर्जा पाहून आंतरराष्ट्रीय हॉकी महासंघ व आंतरराष्ट्रीय ऑलिंपिक संघटना यांनी ‘व्हेटो’ वापरला. त्याविरुद्ध यजमानांनी क्रीडा लवादाकडं दाद मागितली. अखेर ऑलिंपिक पात्रता स्पर्धेतून पात्र ठरलेल्या कॅनडाशी ग्रीसने तीन लढती खेळून व त्यात जिंकून ऑलिंपिकमध्ये सहभागी व्हावं, असा निर्णय झाला. त्यात ग्रीसच्या पदरी अपयशच आले.

हॉकीमध्ये पदक मिळावं असं भारतीयांना वाटत असलं, तरी तसं काहीच घडलं नाही. आपण क्रमवारीतली सातवी जागा सोडलीच नाही. पण भारताची पाटी सलग तिसऱ्या ऑलिंपिकमध्ये कोरी राहिली नाही. एक झळाळतं रौप्यपदक नावापुढं लागलं. ही कामगिरी केली राज्यवर्धनसिंग राठोड ह्यानं. नेमबाजीमध्ये त्यानं 'डबल ट्रॅप'मध्ये देशाला पहिलं रौप्यपदक मिळवून दिलं.

स्पर्धेत उपान्त्य फेरी गाठली ती तीन युरोपीय देश व ऑस्ट्रेलिया ह्यांनी. तीनपैकी एकाही आशियाई देशाला बाद फेरी गाठणे जमले नाही. सिडनीमध्ये रौप्यपदक जिंकणाऱ्या दक्षिण कोरियाला आठव्या क्रमांकावर समाधान मानावं लागलं. पाकिस्ताननं पाचवं स्थान मिळविलं. ह्या स्पर्धेतून नवा सुवर्णपदकविजेता मिळाला.

द नेदरलँड्स, ऑस्ट्रेलिया, न्यूझीलंड, भारत, दक्षिण आफ्रिका व अर्जेंटिना अशी ‘ब’ गटातील अंतिम गुणस्थिती राहिली. भारताची सुरुवात द नेदरलँड्सविरुद्धच्या पराभवाने झाली. गोलफलक १-३ होता. हा एकमेव गोल केला गगन अजितसिंगने आणि तोही अखेरचा मिनिट राहिला असताना. दुसऱ्या सामन्यात दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध ४-२ अशा गोलफरकाने विजय मिळाला. धनराज पिल्ले, बलजित ढिल्लाँ, दिलीप तिर्की व गगन ह्यांनी प्रत्येकी एक गोल केला. गटातला हा एकमेव विजय.

त्यानंतर भारताला सूर सापडलाच नाही. ऑस्ट्रेलियाकडून ४-३ पराभव झाला, तो शेवटच्या काही मिनिटांत. दीपक ठाकूरने सहाव्या मिनिटाला गोल करून आघाडी मिळवून दिली. त्यानंतर कांगारूंनी सलग तीन गोल चढवले. पण गगन व अर्जुल हलप्पा ह्यांनी अनुक्रमे पन्नासाव्या व बावनाव्या मिनिटाला गोल करून बरोबरी साधली. पण अखेरच्या मिनिटाला कांगारूंनी विजयी गोल केला. न्यूझीलंडकडून २-१ असा पराभव झाल्यामुळे भारताच्या सर्व आशा मावळल्या. ह्या सामन्यातील आपला एकमेव गोल धनराज पिल्लेने केला. अखेरच्या साखळी सामन्यात अर्जेंटिनानेही २-२ अशी बरोबरी साधली. हे दोन्ही गोल गगन अजितसिंगचे होते. पाकिस्तानविरुद्ध ०-३ असा पराभव स्वीकारल्याने क्रमवारीत बढती मिळविण्याची भारताची आशा मावळली. नंतर दक्षिण कोरियाला ५-२ हरवून भारताने सातवा क्रमांक टिकविला, एवढॆच!


धनराज पिल्ले. अथेन्स ऑलिंपिकसाठी अचानक निवड.

भारताच्या खराब कामगिरीचं विश्लेषण करताना त्याच त्याच गोष्टी समोर येत राहिल्या - संघात बेदिली, प्रशिक्षकाची आश्चर्यकारक निवड. जर्मनीच्या गेऱ्हार्ड राश ह्यांची प्रशिक्षकपदी कशी निवड करण्यात आली, ह्याचं आश्चर्य अनेकांनी बोलून दाखवलं. राशची आखणी संघातील अनेक खेळाडूंना मान्यच नव्हती म्हणे. प्राथमिक संघात नाव नसलेल्या धनराज पिल्ले ह्याची अचानक निवड झाली. तीही धक्कादायक वाटली अनेकांना. त्याची ही चौथी स्पर्धा. संघाच्या तंदुरुस्तीच्या नावानंही आनंदीआनंदच होता!

सुवर्णपदकाची हॅटट्रिक साधण्याच्या ईर्ष्येने उतरलेल्या द नेदरलँड्सने पाचही सामने जिंकले. ऑस्ट्रेलिया व दोन स्पर्धांनंतर ऑलिंपिक सहभागाची संधी मिळालेल्या न्यूझीलंड ह्यांनी प्रत्येकी तीन विजय मिळविल्याने त्यांच्यात दुसऱ्या स्थानासाठी चुरस होती. पण एका सामन्यातील बरोबरी ऑस्ट्रेलियाला लाभदायक ठरली. ह्या गटातील सामन्यांमध्ये गोलांचा वर्षाव झाला नाही; तथापि ऑस्ट्रेलियाने दोन लढतींमध्ये चार-चार गोल चढविले. 

साखळीनंतर ‘अ’ गटाची क्रमवारी स्पेन, जर्मनी, पाकिस्तान, दक्षिण कोरिया, ग्रेट ब्रिटन व इजिप्त अशी राहिली. पहिल्या तिन्ही संघांनी प्रत्येकी तीन विजय मिळविल्याने चुरस होती. दोन पराभव झाल्याने पाकिस्तान आपोआप तिसऱ्या क्रमांकावर गेला. दोन-दोन सामने बरोबरीत सोडविणाऱ्या स्पेन व जर्मनी यांच्यात अव्वल स्थानासाठी चुरस होती. सरस गोलफरकामुळे स्पेनने गटात पहिला क्रमांक मिळविला. स्पेनचे जर्मनी व दक्षिण कोरिया ह्यांच्याविरुद्धचे सामने चुरशीचे होत बरोबरीत राहिले. पण इंग्लंड, पाकिस्तान व इजिप्त यांच्याविरुद्धचे सामने त्यांनी निर्विवाद जिंकले. जर्मनीने इंग्लंड व इजिप्तविरुद्ध मोठे आणि पाकिस्तानविरुद्ध निसटता जय मिळवला. त्यांनाही दक्षिण कोरियाने बरोबरीत अडविले. गटात सर्वाधिक १९ गोल पाकिस्तानने केले. इंग्लंडला तर त्यांनी ७-० अशी धूळ चारली. खरी धमाल दक्षिण कोरियाने केली. दुबळ्या इजिप्तविरुद्ध त्यांनी ११ गोल करीत जुन्या आशियाई कौशल्याची आठवण करून दिली. एकही सामना जिंकता न आलेल्या इजिप्तने ३० गोल स्वीकारले आणि केले फक्त २, तेही इंग्लंड व जर्मनीविरुद्ध.

दोन्ही उपान्त्य सामने २५ ऑगस्ट रोजी झाले. पहिल्या चुरशीच्या सामन्यात द नेदरलँडसने जर्मनीला ३-२ चकविले. मॅककॅन व शूबर्ट यांच्या प्रत्येकी दोन गोलांच्या जोरावर ऑस्ट्रेलियाने स्पेनला ६-३ नमवले. कांस्यपदकासाठीची जर्मनी व स्पेन ह्यांची लढत जादा वेळेत गेली. जर्मनीने ४-३ असा विजय मिळवित बारा वर्षांनंतर पदक जिंकले. दि. २७ ऑगस्टला झालेल्या अटीतटीच्या अंतिम लढतीने हॉकीला नवा विजेता मिळवून दिला. नियमित वेळेत १-१ अशी बरोबरी झाली. जादा वेळेत ऑस्ट्रेलियाच्या जेमी ड्वायर याने पेनल्टी कॉर्नरवर गोल करीत संघाला पहिले सुवर्णपदक मिळवून दिले. स्पर्धेत सर्वाधिक गोल करणाऱ्या पहिल्या सहा खेळाडूंमध्ये पदकविजेत्या संघांचे कोणीच नव्हते. पाकिस्तानच्या अब्बास सोहेल याने सर्वाधिक ११ गोल केले. दुसरा क्रमांक लागला दक्षिण कोरियाच्या ली जुंग-सिऑन ह्याचा (१०). भारताकडून सर्वाधिक सात गोल गगन अजितसिंगने केले.

महिला
स्पर्धा खेळविण्याच्या पद्धतीत पुन्हा एकदा बदल करण्यात आला. सहभागी १० संघांची दोन गटांमध्ये विभागणी करून साखळी पद्धतीने सामने झाले. प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ पदकांच्या लढतीसाठी पात्र ठरले. ‘अ’ गटामध्ये चीन व अर्जेंटिना यांनी पहिले दोन क्रमांक मिळवून बाद फेरी गाठली. त्यानंतर जपान, न्यूझीलंड व स्पेन यांचा क्रमांक लागला. चीन चारही सामने सहज जिंकले. अर्जेंटिनाचा तेवढाच एक पराभव साखळीत झाला. मात्र अर्जेंटिनाने चीनला २-३ अशी कडवी लढत दिली. स्पेनचा सर्व सामन्यांमध्ये पराभव झाला.

द नेदरलँड्स, जर्मनी, दक्षिण कोरिया, ऑस्ट्रेलिया व दक्षिण आफ्रिका अशी ‘ब’ गटातील क्रमवारी राहिली. नेदरलँड्सने सर्व सामने जिंकताना दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध गोलांचा षट्कार चढविला. दक्षिण आफ्रिकेने साखळीतील पाचपैकी दोन गोल याच सामन्यात केले. गोलफरक उणे असूनही जर्मनीने बाद फेरी गाठली, ती दोन विजयांमुळे. दक्षिण आफ्रिकेने एकमेव विजय मिळविला तो जर्मनीविरुद्ध आणि ३-० असा एकतर्फी! एक-एक सामना जिंकणाऱ्या दक्षिण कोरिया व ऑस्ट्रेलिया यांच्यातील लढत बरोबरीत (२-२) सुटली. उपान्त्य फेरीचे सामने २४ ऑगस्टला झाले. दोन्ही सामने अतिशय चुरशीचे होऊन निकालासाठी पेनल्टी स्ट्रोकचा आधार घ्यावा लागला. अर्जेंटिना व नेदरलँड्स यांच्यातील लढतीत गोलफलक जादा वेळेनंतर २-२ असा राहिला. पेनल्टी स्ट्रोक्समध्ये नेदरलँड्सने ४-२ अशी बाजी मारली. चीन-जर्मनी सामन्यात जादा वेळ देऊनही गोलफलक कोरा राहिला. ही चुरस पेनल्टी स्ट्रोकच्या खेळीतही कायम राहिली आणि अखेर ४-३ अशा निसटत्या विजयाने जर्मनीने अंतिम फेरी गाठली. कांस्यपदकाच्या लढतीत लुसियानाने अखेरच्या मिनिटात केलेल्या फिल्ड गोलमुळे अर्जेंटिनाने चीनला हरविले.

दि. २६ ऑगस्टला झालेला अंतिम सामना चुरशीने खेळला गेला. त्यात जर्मनीने नेदरलँड्सवर २-१ मात करून पहिले सुवर्ण पटकाविले.
.........
(संदर्भ - olympics.com, sportskeeda.com आणि विकिपीडिया, भारतीय हॉकी महासंघ, आंतरराष्ट्रीय हॉकी महासंघ, आंतरराष्ट्रीय ऑलिंपिक समिती, भारतीय हॉकी ह्यांची संकेतस्थळे.)
........

आधीचे भाग इथे वाचा

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey1.html

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey2.html

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey3.html

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey4.html

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey5.html

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey6.html

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey7.html

----------------------

#भारतआणिऑलिंपिक #हॉकीचे_सुवर्णयुग #OlympicsHockey #IndiaInOlympics

#Olympics #India #hockey #TokyoOlympics #GoldMedal #MensHockey #atlanata96 

#sydney2000 #athens2004 #TotalHockey #CedricDSouza #DhanrajPillay

Tuesday, 20 July 2021

पदक राहिले दूर दूर

 ऑलिंपिक, भारत आणि हॉकी - 



लॉस एंजेलिस ऑलिंपिकमध्ये चमकलेला तारा - विनितकुमार.
(छायाचित्र सौजन्य sportskeeda.com)

'खेळात राजकारण नको,' हे उद्गार व्यासपीठावरून काढून टाळ्या मिळतात. पण व्यवहार तसा नसतो. राजकारणातून ऑलिंपिंकवर बहिष्कार टाकण्याच्या खेळामुळे असेल, पण मॉस्को ऑलिंपिकमध्ये भारताला हॉकीचे सुवर्णपदक पुन्हा मिळविता आले. त्यामुळे काही काळ खंडित झालेलं सुवर्णयुग पुन्हा चालू झालं, असं चाहत्यांना वाटलं. ते समाधान अल्प काळचंच होतं, हे पुढं दिसून आलं. त्यानंतरच्या तिन्ही स्पर्धांमध्ये आपली कामगिरी खालावतच गेली. क्रमाक्रमाने आपण एक एक पायरी उतरत गेलो. 


लॉस एंजेलिस (१९८४) 

अर्धशतकानंतर अमेरिकेने पुन्हा एकदा ऑलिंपिकचे यजमानपद स्वीकारले. मॉस्को ऑलिंपिकवरील बहिष्काराचा बदला म्हणून सोव्हिएत रशियानेही तेच अस्त्र उगारल्याने काही खेळांवर परिणाम झाला. असे असूनही सहभागी देशांच्या संख्येचा नवा विक्रम झाला - एकूण १४० देश. भारतीय हॉकी संघ पदकाच्या शर्यतीत असेल, असे मानले जात होते. पण ते होणार नव्हते. आपली उपान्त्य फेरीची संधी थोडक्यात हुकली. संघाचे प्रशिक्षक बालकिशन सिंग ह्यांनी 'टोटल हॉकी'ची अंमलबजावणी केली. पारंपरिक आशियाई पद्धतीचा खेळ हेच आपलं बलस्थान मानणाऱ्या जुन्या-जाणत्यांकडून त्यावर टीकाही झाली.

युरोपीय देशांचं वर्चस्व हॉकीमध्ये वाढत होतं आणि ते देश 'टोटल हॉकी' पद्धतीनं खेळत होते. पदक जिंकायचं तर अशाच पद्धतीनं खेळणं कालसुसंगत आहे, असं बालकिशन ह्यांचं म्हणणं होतं. त्यात तीन 'हाफ बॅक'ऐवजी मधल्या फळीत आणि आघाडीला प्रत्येकी चार खेळाडू असा बदल होता. म्हणजे 'फॉरवर्ड'चाही एक खेळाडू कमी झाला होता.

पुरुष हॉकीचा समावेश असलेलं हे पंधरावं ऑलिंपिक. सहभागी १२ संघांची दोन गटांमध्ये विभागणी करण्यात आली. ‘अ’ गटात ऑस्ट्रेलिया, पश्चिम जर्मनी, भारत, स्पेन, मलेशिया व अमेरिका होते. ऑस्ट्रेलियाने सर्व सामने सहज जिंकून गटात अव्वल स्थान मिळविले. पश्चिम जर्मनी व भारत यांचे समान सात गुण होते (तीन विजय, एक बरोबरी व एक पराभव). सरस गोलफरकाच्या आधारावर पश्चिम जर्मनीला गटातील दुसरे स्थान मिळाले. (भारताने १४ गोल केले व ९ स्वीकारले. पश्चिम जर्मनीने १२ केले व त्यांच्याविरुद्ध फक्त ४ गोल झाले.) ऑस्ट्रेलियाने मलेशियाला ५-०, स्पेनला ३-१, पश्चिम जर्मनीला ३-०, भारताला ४-२ व अमेरिकेला २-१ असे हरवले. त्यांच्याकडून टेरी वॉल्श चमकला.

अमेरिकेला ५-१ हरवून भारताने चांगली सुरुवात केली. मर्व्हिन फर्नांडिसने दोन गोल केले. जोकिम कार्व्हालो, चरणजितकुमार व महंमद शाहीद ह्यांनी प्रत्येकी एका गोलाची भर घातली. अमेरिकेसाठी महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे त्यांना भारताविरुद्ध गोल नोंदविता आला! विनितकुमार शर्माच्या हॅटट्रिकमुळे मलेशियावर ३-१ विजय मिळविला. स्पेनविरुद्ध सामना जिंकला, तरी त्या संघाला तीन गोल करू देण्याची चूक अंतिमतः भोवलीच. फर्नांडिसने पुन्हा दोन आणि हरदीप सिंग व महंमद शाहीद ह्यांनी प्रत्येकी एक गोल केला. ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या लढतीत विनितकुमार व कार्व्हालो ह्यांनी एक-एक गोल केला. उपान्त्य फेरी गाठण्यासाठी भारताला गटातील शेवटची लढत जिंकणं आवश्यक होतं. पण पश्चिम जर्मनीबरोबरचा सामना एकही गोल न होता बरोबरीत संपला. अमेरिकेला पुन्हा एकदा एकही सामना जिंकता आला नाही.

इंग्लंड, पाकिस्तान, द नेदरलँड्स, न्यूझीलंड, केनिया व केनिया संघ असलेल्या ‘ब’ गटातील चार सामने बरोबरीत सुटले. इंग्लंडने चार सामने जिंकून व एक बरोबरीत सोडवून अव्वल स्थान मिळविले. याही गटातला दुसरा क्रमांक गोलफरकाच्या आधारेच ठरविण्यात आला. पाकिस्तान (२ विजय, ३ बरोबरी, गोल १६-७) व द नेदरलँड्स (३ विजय, १ बरोबरी, १ पराभव, गोल १६-९) अशी परिस्थिती होती. त्यामुळे एक सामना कमी जिंकूनही पाकिस्तान सुदैवी ठरले. इंग्लंडने केनिया (२-१), कॅनडा (३-१) न्यूझीलंड (१-०) व नेदरलँड्स (४-०) या लढती सहज जिंकल्या. पाकिस्तानबरोबरचा सामना गोलविना बरोबरीत राहिला. पाकिस्तानची पहिल्याच सामन्यात न्यूझीलंडशी (३-३) बरोबरी झाली. केनिया (३-०), कॅनडा (७-१) यांच्यावर मोठे विजय मिळविताना नेदरलँड्सविरुद्ध मात्र बरोबरीत (३-३) समाधान मानावे लागले. हीच बरोबरी नेदरलँड्सला महागात पडली. माँट्रिअल ऑलिंपिकमध्ये सुवर्ण जिंकलेल्या न्यूझीलंडला एकच विजय मिळविता आला.

दीर्घ काळानंतर सुवर्णपदक जिंकण्याचे इंग्लंडचे स्वप्न उपान्त्य सामन्यातच भंगले. पश्चिम जर्मनीने एकहार्ड श्मिटच्या एकमेव गोलाच्या जोरावर इंग्लंडला पराभूत केले. तेवढ्या चुरशीच्या दुसऱ्या उपान्त्य सामन्यात पाकिस्तानने हसन सरदारच्या गोलामुळे ऑस्ट्रेलियाचा पराभव केला. दि. ११ ऑगस्टची पाकिस्तान-पश्चिम जर्मनी अंतिम लढत अटीतटीची झाली. खेळाच्या नियमित वेळेत दोन्ही संघ १-१ (पीटर मायकेल व हसन सरदार) असे बरोबरीत होते. जादा वेळेत ब्याऐंशीव्या मिनिटाला पाकिस्तानच्या कलीमुल्ला खानने गोल करून म्यूनिच ऑलिंपिकमधल्या पराभवाचा बदला घेतला. इंग्लडने ऑस्ट्रेलियाला ३-२ हरवून कांस्यपदक जिंकले. भारताने न्यूझीलंड व द नेदरलँड्स यांना हरवून पाचवे स्थान मिळविले. विनितकुमारच्या गोलमुळे न्यूझीलंडविरुद्ध १-० विजय मिळाला. द नेदरलँड्सला मात्र ५-२ असे हरवले. त्यात मर्व्हिनचे दोन, विनितकुमार, शाहीद व झफर इक्बाल ह्यांचा प्रत्येकी एक गोल होता. स्पर्धेत हसन सरदारने सर्वाधिक १०, टेरी वॉल्शने (ऑस्ट्रेलिया) ८, कर्ली सीन (इंग्लंड) ७, मर्व्हिन फर्नांडिस व विनितकुमार शर्मा (प्रत्येकी) ६ गोल केले.

महिला 

सहभागी सहा संघांमध्ये साखळी पद्धतीने सामने झाले व पहिल्या तीन क्रमांकांचे संघ पदकांचे मानकरी ठरले. या स्पर्धेत भारताचा संघ सहभागी झाला नव्हता. द नेदरलँडसने चार सामने जिंकून अव्वल स्थानासह सुवर्णपदक जिंकले. पश्चिम जर्मनीने दोन विजयांसह दोन सामने बरोबरीत सोडवून आणि एकच पराजय स्वीकारून सहा गुणांसह रौप्यपदक पटकाविले. अमेरिका, ऑस्ट्रेलिया व कॅनडा यांनी प्रत्येकी दोन सामने जिंकल्याने कांस्यपदकासाठी मोठी चुरस होती. पण गोलफरक उणे आल्याने कॅनडा स्पर्धेतून बाद झाला. अमेरिका व ऑस्ट्रेलिया यांची गोलसरासरी समान असल्याने कांस्यपदकासाठी या दोन देशांमध्ये पेनल्टी शूटआऊट झाले. त्यात अमेरिकेने बाजी मारली.

सोल (१९८८)

लोकशाहीचा स्वीकार केल्याबद्दल दक्षिण कोरियाला ऑलिंपिकच्या आयोजनाची भेट मिळाली. तथापि बहिष्काराचे सत्र या वेळीही चालूच राहिले. उत्तर कोरिया, क्यूबा, इथिओपिया, निकाराग्वा आदी देशांनी बहिष्कार टाकूनही १५३ देश सहभागी झाले. हा नवा विक्रम! पुरुष हॉकीमध्ये तब्बल सहा दशकांनंतर पदकाच्या यादीत भारत किंवा पाकिस्तान नाही आणि इंग्लंडला अडुसष्ट वर्षांनंतर सुवर्णपदक, ही या ऑलिंपिकची वैशिष्ट्ये.

पुरुष विभागात ऑस्ट्रेलिया, द नेदरलँड्स, पाकिस्तान, अर्जेंटिना, स्पेन व केनिया ह्यांचा समावेश असलेल्या ‘अ’ गटातून ऑस्ट्रेलिया व नेदरलँड्स ह्यांनी उपान्त्य फेरी गाठली. पाकिस्तान तिसऱ्या क्रमांकावर राहिला.

भारताचा समावेश असलेल्या ‘ब’ गटातून पश्चिम जर्मनी व इंग्लंड उपान्त्य फेरीसाठी पात्र ठरले. भारत तिसऱ्या, त्यानंतर सोव्हिएत रशिया, दक्षिण कोरिया व कॅनडा अशी क्रमवारी राहिली. गटातील चार सामने बरोबरीत सुटले. सोव्हिएत रशियासारख्या तुलनेने नवख्या संघाकडून आपल्या संघाने ०-१ असा धक्कादायक पराभव पत्करला. सामन्याच्या पहिल्याच मिनिटाला हा गोल देव्यादोव इगोर ह्याने केला. लॉस एंजेलिसमध्ये रौप्यपदकविजेत्या पश्चिम जर्मनीशी मात्र आपण १-१ अशी बरोबरी साधली. खरं तर ज्यूड फेलिक्सने पहिला गोल करून संघाला आघाडीवर नेले. पण नंतर काही वेळाने जर्मनीने बरोबरी साधली.

यजमान दक्षिण कोरियाविरुद्धच्या सामन्यातही पहिल्याच मिनिटाला भारतावर गोल चढला. त्या धक्क्यातून बाहेर पडण्यासाठी मदत झाली ज्यूड फेलिक्सच्या बरोबरी साधणाऱ्या गोलाची. नंतर थोयबा सिंगने दोन गोल चढवत ३-१ विजय मिळवून दिला. नेमकी तीच स्थिती कॅनडाविरुद्ध झाली. कॅनडाच्या मायकेलने फिल्ड गोल करून संघाला आघाडी मिळवून दिली. त्यानंतर मात्र भारतीय खेळाडूंनी आक्रमक खेळ केला. पेनल्टी कॉर्नरची संधी दोनदा साधत मोहिंदरपाल सिंगने संघाला आघाडीवर नेले. त्यानंतर मर्व्हिन फर्नांडिस, ज्यूड फेलिक्स व बी. सुब्रमणी ह्यांनी फिल्ड गोल करीत स्पर्धेतला आपला सर्वांत मोठा ५-१ विजय साकार केला. पण हे दोन्ही विजय अंतिमतः पदकाच्या दृष्टीने निरुपयोगी ठरले. इंग्लंडने कुठल्याही प्रतिकाराची संधी न देता ३-० असा मोठा विजय मिळविला आणि आपल्याला गटात तिसऱ्या क्रमांकावर समाधान मानावे लागले. साखळी सामन्यांत आपण जेमतेम नऊ गोल केले आणि सात स्वीकारले.


रशियाविरुद्धच्या लढतीत कर्णधार परगटसिंग. सलामीच्या ह्या सामन्यातच
भारताला पराभव पत्करावा लागला.

पाच ते आठ क्रमांक ठरविण्यासाठी झालेल्या सामन्यांतही भारताला अजून एक धक्का बसायचा होताच. अर्जेंटिनाविरुद्धच्या लढतीत गोलांचा पाऊस पडूनही सामना जादा वेळेनंतर ६-६ असा बरोबरीत सुटला. मग पेनल्टी शूट आऊटमध्ये ४-३ असा कसाबसा विजय मिळाला. नंतर गाठ पडली पाकिस्तानशी. त्या लढतीत पाकिस्तानने २-१ असा विजय व पाचवे स्थान मिळविले. ह्या ऑलिंपिकमध्ये भारतीय संघाकडून पदकाची अपेक्षा ठेवणंच अवघड होतं. ऑलिंपिकच्या दोन वर्षं आधी झालेल्या विश्वचषक स्पर्धेत आपण तळाला - बाराव्या क्रमांकावर - राहिलो. ऑलिंपिकसाठी संघ निवडताना मोठीच कसरत करावी लागली. महंमद शाहीद, एम. एम. सोमय्या, मर्व्हिन फर्नांडिस ह्यांची निवड कशी झाली, असा प्रश्न अनेकांना पडला. संघातल्या वरिष्ठ खेळाडूंना टाळून पदार्पण करणाऱ्या परगट सिंगची कर्णधार म्हणून नेमणूक करण्यात आली. तेही वादाचं एक निमित्त ठरलं.

पहिल्या उपान्त्य सामन्याच्या पूर्वार्धात एका गोलने पिछाडीवर पडल्यानंतर पश्चिम जर्मनीने बाजी पलटवत नेदरलँड्सला २-१ हरवून अंतिम फेरी गाठली. इंग्लंड-ऑस्ट्रेलिया लढतही रंगतदार झाली. इंग्लंड पहिल्याच मिनिटाला गोल नोंदवित आघाडी घेतली. नंतर ऑस्ट्रेलियाने संधी साधत दोन गोल केले. पण अखेर इंग्लंडने ३-२ अशी बाजी मारून ४० वर्षांनंतर अंतिम फेरी गाठली. तिन्ही गोल कर्ली सीन याने केले.

एक ऑक्टोबर रोजी झालेल्या अंतिम सामन्यामध्ये इंग्लंडने सुरुवातीपासूनच जोरदार खेळ करीत निर्णायक ३-० आघाडी घेतली. इम्रान शेरवानीने दोन व सीनने एक गोल केला. पश्चिम जर्मनीकडून उत्तरार्धात एकमेव गोल डॉप हाईनर याने केला. अशा रीतीने इंग्लंडने दीर्घ काळानंतर सुवर्णपदक जिंकले. कांस्यपदकासाठीच्या सामन्यात नेदरलँड्सने कांगारूंना २-१ असे पराभूत केले. नेदरलँड्सचे हे ३६ वर्षांनंतरचे पदक. स्पर्धेत सर्वाधिक गोल करण्याची कामगिरी द नेदरलँड्सच्या फ्लोरिस जान बोव्हेलँडर याने केली. त्याने नऊही गोल पेनल्टी कॉर्नरवर केले. भारताकडून मोहिंदरपाल सिंग (पाच गोल) अव्वल ठरला.

महिला

समावेशानंतरच्या तिसऱ्या स्पर्धेत संघांची संख्या वाढून आठ झाली. त्यामुळे त्यांची दोन गटांत विभागणी करून आधी साखळी व नंतर पदकांसाठीचे सामने असा बदल झाला. ह्या स्पर्धेतही भारताचा संघ नव्हता. यजमानांच्या संघाने धडाकेबाज खेळ करीत पदार्पणातच रौप्यपदक जिंकले.

‘अ’ गटामध्ये द नेदरलँड्सने तिन्ही सामने जिंकून अव्वल स्थान मिळविले. एक जय, एक बरोबरी व एक हार असणारा इंग्लंडचा संघ दुसऱ्या क्रमांकावर राहिला. अर्जेंटिना तिसऱ्या व अमेरिका शेवटच्या क्रमांकावर राहिली. ‘ब’ गटात दक्षिण कोरियाचा संघ अग्रस्थानी राहिला. ऑस्ट्रेलिया दुसऱ्या, पश्चिम जर्मनी तिसऱ्या व कॅनडा अखेरच्या क्रमांकावर राहिला.

दक्षिण कोरियाने उपान्त्य फेरीतही सफाईदार खेळ करीत इंग्लंडला १-० असे हरविले. दुसऱ्या चुरशीच्या लढतीत ऑस्ट्रेलियाने द नेदरलँड्सवर ३-२ मात केली. दि. ३० सप्टेंबरला झालेला अंतिम सामना तुलनेने एकतर्फी झाला. कर्णधार डेबोरा बाऊमन व मिशेल केप्स ह्यांच्या गोलांमुळे ऑस्ट्रेलियाने यजमानांना २-० हरवून पहिले सुवर्णपदक जिंकले. कांस्यपदकाच्या लढतीत द नेदरलँड्सने इंग्लंडला ३-१ असे हरविले. या स्पर्धेत द नेदरलँड्सच्या लेज्युनी लिसान हिने सर्वाधिक आठ गोल केले.

बार्सिलोना (१९९२)

बहिष्काराच्या अस्त्रापासून ऑलिंपिकची साधारण दोन दशकांनंतर सुटका झाली ती बार्सिलोनामध्येच. जागतिक इतिहासाच्या महत्त्वाचे बदल घडले होते. दोन्ही जर्मनींचे एकत्रिकरण आणि सोव्हिएत रशिया अस्तंगत झाला होता. रशियापासून स्वतंत्र झालेले सर्व १५ देश एक संघ म्हणूनच ह्या ऑलिंपिकमध्ये सहभागी झाले.

पुरुष विभागात भारतासाठी हे ऑलिंपिक अजून एक पाऊल मागे नेणारे ठरले. संघ सातव्या क्रमांकावर राहिला आणि त्याच वेळी पाकिस्तानने पुन्हा एकदा उसळी मारून पाचव्या क्रमांकापासून कांस्यपदकापर्यंत मजल मारली. ‘अ’ गटात समाविष्ट असलेल्या भारताची कामगिरी सुमार झाली. तीन पराभव व फक्त दोन विजय अशा खेळामुळे संघाला गटात चौथ्या क्रमांकावर समाधान मानावं लागलं.


धनराज पिल्लेचं ऑलिंपिकमध्ये पदार्पण
(छायाचित्र सौजन्य - इकॉनॉमिक टाइम्स)
सलामीच्या लढतीतच जर्मनीकडून भारताला ०-३ पराभव पत्करावा लागला. आक्रमक जर्मनांनी भारताला कोणतीही संधी दिली नाही. अर्जेंटिनाविरुद्ध परगटसिंगने पहिल्या काही मिनिटांतच गोल करून आघाडी मिळवून दिली. तोच विजयी गोल ठरला. इंग्लंडविरुद्धचा सामनाही निराशाजनक ठरला. हिल रॉबर्टने इंग्लंडला आरंभी आघाडी मिळवून दिली. ज्यूड फेलिक्सने त्रेपनाव्या मिनिटाला बरोबरी साधली. पण त्यानंतर काही मिनिटांच्या अंतराने कर्ली सीन व रॉबर्ट थॉमसन ह्यांनी दोन गोल करून भारताला सावरण्याची संधीच दिली नाही. त्या पाठोपाठच्या सामन्यात ऑस्ट्रेलियानेही निसटता पराभव केला. जे स्टेसी ह्याने तिसऱ्याच मिनिटाला केलेला गोल सामन्यातला एकमेव ठरला. भारतीय खेळाडूंचे आक्रमणाचे सारे प्रयत्न कांगारूंच्या बचाव फळीने व्यर्थ ठरविले. ह्या पराभवाने उपान्त्य फेरी गाठण्याचे स्वप्न सलग दुसऱ्या वेळी फोल झाले. इजिप्तविरुद्ध मिळविलेला विजय (२-१) पदकापर्यंत नेणारा नव्हता. जगबीरसिंग व मुकेशकुमार ह्यांनी प्रत्येकी एक गोल केला.

क्रमवारी ठरविण्याच्या सामन्यांतही पराभवाने भारताचा पिच्छा सोडला नाही. ‘क्रॉसओव्हर’मध्ये स्पेनकडून (२-०) पराभूत झाल्यानंतर भारताने सातव्या-आठव्या क्रमांकासाठीच्या लढतीत न्यूझीलंडला हरवले. मुकेशकुमारचे दोन व परगटचा एक गोल ह्यामुळे ही लढत ३-२ अशी जिंकत भारताने कसंबसं सातवं स्थान मिळविलं. ह्या अपयशाची अनेक कारणं नंतर सांगण्यात आली. त्यातलं (नेहमीचंच) महत्त्वाचं म्हणजे गटबाजी. संघटनेत काहीच ठीकठाक चाललं नव्हतं. बालकिशन सिंग ह्यांच्या खांद्यावर पुन्हा एकदा प्रशिक्षकपदाची जबाबदारी टाकण्यात आली. ऑलिंपिकसाठी संघ अगदी शेवटच्या क्षणी पात्र ठरला. तो कसा पात्र ठरला ह्याची सुरस कथा नंतर बरीच वर्षं चघळली गेली. अशा परिस्थितीत बालकिशन काही चमत्कार घडवतील, ही आशाच फुकी होती. अतिशय व्यथित मनानं ते ह्या खेळापासून मग दूरच राहिले. पुण्याच्या धनराज पिल्ले ह्याची ही पहिलीच स्पर्धा.

‘अ’ गटात ऑस्ट्रेलिया व जर्मनी यांनी प्रत्येकी चार सामने जिंकले. या दोन्ही संघांमधील लढत १-१ बरोबरीत सुटल्याने त्यांचे समान नऊ गुण झाले. पण सरस गोल सरासरीमुळे ऑस्ट्रेलियाने गटात पहिले स्थान मिळविले. पाकिस्तानने जुन्या खेळाची आठवण करून देत ‘ब’ गटातील पाचही सामने जिंकत पहिले स्थान पटकाविले. द नेदरलँड्सने चार सामने जिंकत उपान्त्य फेरीतील जागा निश्चित केली. 

दि. ५ ऑगस्टला उपान्त्य सामने झाले. त्यात ऑस्ट्रेलियाने नेदरलँड्सचा कडवा प्रतिकार ३-२ असा मोडून काढला. पाकिस्तान व जर्मनी यांच्यातील सामना जोरदार झाला. खालीद बशीरने पाकिस्तानला आघाडी मिळवून दिली. फिशर कार्स्टन याने बरोबरी साधणारा गोल केल्यावर नियमित वेळेत सामना १-१ असा अनिर्णीत राहिला. जादा वेळेत फिशर पुन्हा एकदा पावल्याने जर्मनीने अंतिम फेरी गाठली.

अंतिम लढत दि. ८ ऑगस्टला झाली. मिशेल हिल्गर्सने दुसऱ्या व एकोणसाठाव्या मिनिटाला गोल साधून जर्मनीला आघाडी मिळवून दिली. ऑस्ट्रेलियाच्या ग्रेग कॉर्बिटने सहासष्टाव्या मिनिटाला केलेल्या गोलमुळे निकालावर काही फरक पडला नाही. अंतिम फेरीत पराभूत होण्याची आधीच्या दोन ऑलिंपिकची परंपरा खंडित करीत जर्मनीने दोन दशकांनंतर सुवर्णपदक पटकाविले. पाकिस्तानने द नेदरलँड्सचा ४-३ पराभव करून कांस्यपदक मिळविले आणि आशियाचे अस्तित्व काही प्रमाणात दाखवून दिले. या स्पर्धेत सर्वाधिक गोलांची नोंद पुन्हा एकदा द नेदरलँड्सच्या फ्लोरिस जान बोव्हेलँडर याने केली. त्याचे अकराही गोल पेनल्टी कॉर्नरवर केलेले होते. अर्जेंटिनाचा फर्नांडो फराराही त्याच्या जोडीला होता. सुवर्णपदकविजेत्या जर्मनीकडून फिशरने सर्वाधिक सात गोल केले. 

महिला

जर्मनी, स्पेन, ऑस्ट्रेलिया व कॅनडा यांचा समावेश असलेल्या ‘अ’ गटात जर्मनी व स्पेन प्रत्येकी दोन सामने जिंकून आघाडीवर राहिले. गोलफरकाच्या आधारे जर्मनीचा संघ अव्वल ठरला. ‘ब’ गटामध्ये दक्षिण कोरिया, इंग्लंड व द नेदरलँडस यांनी प्रत्येकी दोन सामने जिंकून चार गुण मिळविले. गोलफरकाच्या आधारे दक्षिण कोरियाला पहिले व इंग्लंडला दुसरे स्थान मिळाले. या तिन्ही देशांकडून न्यूझीलंडला मात्र पराभव स्वीकारावा लागला.

उपान्त्य सामने दि. ४ ऑगस्टला झाले. त्यात जर्मनीने इंग्लंडचा २-१ असा पराभव केला. दुसरी लढत चुरशीची होऊन जादा वेळेत गेली. त्यात स्पेनने दक्षिण कोरियाला २-१ हरवले. सात ऑगस्ट रोजीचा अंतिम सामनाही अटीतटीचा होऊन विजेता ठरविण्यासाठी जादा वेळेचा उपयोग करावा लागला. त्यात स्पेनने २-१ अशी बाजी मारली. कांस्यपदकाचा निकालही जादा वेळेतच लागला. त्यात इंग्लंडने दक्षिण कोरियावर ४-३ असा विजय मिळविला. फ्रान्झिस्का (जर्मनी) व जेन सिक्सस्मिथ (इंग्लंड) ह्यांनी सर्वाधिक पाच गोल केले. 

.....

(संदर्भ - olympics.com, sportskeeda.com आणि विकिपीडिया, 'द हिंदू', भारतीय हॉकी महासंघ, आंतरराष्ट्रीय हॉकी महासंघ, आंतरराष्ट्रीय ऑलिंपिक समिती, भारतीय हॉकी ह्यांची संकेतस्थळे.)

.....

आधीचे भाग इथे वाचा

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey1.html

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey2.html

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey3.html

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey4.html

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey5.html

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey6.html

............

#भारतआणिऑलिंपिक #हॉकीचे_सुवर्णयुग #OlympicsHockey #IndiaInOlympics

#Olympics #India #hockey #TokyoOlympics #GoldMedal #MensHockey #LosAngeles84 #Seoul88 #Barcelona92 #TotalHockey #BalkishanSingh

Sunday, 18 July 2021

वर्चस्वाला सुरुंग

ऑलिंपिक, भारत आणि हॉकी - 


उपान्त्य सामन्यात पराभव. पाकिस्तानी आक्रमकाचा फटका अडविण्यात भारतीय बचावफळीला
अपयश. समाधान कांस्यपदकावर. (छायाचित्र सौजन्य scroll.in)

म्यूनिच, माँट्रिअल आणि मॉस्को... हे प्रत्येक ऑलिंपिक भारतीय हॉकीला, तिच्या चाहत्यांना वेगळाच अनुभव देऊन गेले. अंतिम फेरी हुकण्याचा अनुभव मेक्सिको सिटीप्रमाणं म्यूनिचनंही दिला. पण तिथंही किमान कांस्यपदक तरी मिळालं, ह्याचं समाधान होतं. पण तेही माँट्रिअलमध्ये हिरावलं गेलं. एकच वर्ष आधी विश्वचषक जिंकणारा हा संघ साखळीतच गारद झाला. मॉस्कोमध्ये भारतानं आठवं सुवर्ण जिंकलं खरं; पण ते यश म्हणावं तेवढं चोख नव्हतं. जगातले बहुतेक बलाढ्य देश स्पर्धेत सहभागी नसतानाही भारताला सर्व सामने जिंकता आले नाहीत. तथापि भळभळत्या जखमेवर त्या सुवर्णपदकाची तात्पुरती मलमपट्टी झाली, एवढं मात्र खरं.

म्यूनिच (१९७२)

पॅलेस्टिनी अतिरेक्यांनी ‘ऑलिंपिक व्हिलेज’वर केलेल्या भीषण हल्ल्याने या ऑलिंपिकची इतिहासात वेगळीच नोंद झाली. अगदी तशीच नकोशी नोंद हॉकीतील अंतिम सामन्यानंतर झाली. अंतिम सामन्यात यजमान पश्चिम जर्मनीकडून पराभूत झाल्यानंतर पाकिस्तानचे खेळाडू, संघाचे पदाधिकारी व पाठीराखे यांनी अभूतपूर्व गोंधळ घातला. सामना संपल्याची शिटी वाजताच हे सारे मैदानात धावले. खेळाडूंनी रौप्यपदक गळ्यात घालण्यासही नकार देत ती फेकून दिली. पश्चिम जर्मनीच्या ह्या विजयाने तब्बल ५२ वर्षांनंतर सुवर्णपदक युरोप खंडात आले. पूर्व जर्मनीचा संघ स्पर्धेत नव्हता. आशियाई वर्चस्वाला धक्का मिळण्यास याच स्पर्धेने सुरुवात झाली. भारताच्या दृष्टीने पाहायचे झाले, तर सलग दुसऱ्या स्पर्धेत आपण अंतिम फेरी गाठण्यात अपयशी ठरलो. त्याच बरोबर ऑलिंपिकमधील दुसरे कांस्यपदक आपल्या वाट्याला आले.

एकूण १६ संघांची दोन गटांमध्ये विभागणी करण्यात आली. गटवार साखळी आणि नंतर बाद सामने असे स्वरूप कायम राहिले. भारताचा समावेश असलेल्या ‘ब’ गटात हॉलंड (द नेदरलँड्स), इंग्लंड, ऑस्ट्रेलिया, न्यूझीलंड, पोलंड, केनिया व मेक्सिको संघ होते. भारत व नेदरलँड्स यांनी सारखेच म्हणजे पाच सामने जिंकले. तथापि एका पराभवामुळे नेदरलँड्सचा एक गुण कमी झाला आणि गटात दुसरा क्रमांक राहिला.

गटामध्ये अव्वल स्थान मिळविलेल्या भारताची सुरुवात फारशी चांगली झाली नाही. नेदरलँड्सविरुद्धची सलामीची लढत बरोबरीत (१-१) सुटली. हा एकमेव गोल होता अशोककुमारचा. मेजर ध्यानचंद ह्यांचा हा सुपुत्र. त्यानंतरच्या दोन सामन्यांत मात्र भारताला चांगला सूर सापडला. मुखबैनसिंगचे तीन गोल, मायकेल किंडो व कर्णधार हरमिकसिंग (प्रत्येकी एक गोल) ह्यांच्या जोरदार खेळामुळे इंग्लंडविरुद्ध ५-० असा दणदणीत विजय मिळाला. त्यानंतर गाठ पडली ऑस्ट्रेलियाशी. तिथे पुन्हा चमकला मुखबैनसिंग. त्याच्या हॅटट्रिकमुळे आपण ३-१ गोलफरकाने जिंकलो. मेक्सिको सिटी स्पर्धेतील पराभवाचा जणू बदलाच होता हा.

सलग दोन विजयांनंतर संघ काहीसा ढेपाळला आणि पुन्हा एक बरोबरी झाली. पोलंडने पिछाडीवरून भारताला २-२ असे अडविले. हरमिकसिंग व पी. बी. गोविंदा ह्यांनी प्रत्येकी एक गोल केला. पुढचा सामनाही अटीतटीचाच झाला. चांगली झुंज देणाऱ्या केनियाला ३-२ हरविण्यात आपल्याला यश आले. मुखबैनने पुन्हा दोन गोल केले. हरमिकने एक गोल करून त्याला साथ दिली. त्यानंतरच्या सामन्यात भारताने प्रतिस्पर्ध्याला धूळ चारली. कुलवंतसिंग (३), अशोककुमार (२), हरमिक, किंडो व गोविंदा (प्रत्येकी १) ह्यांना सूर सापडल्याने मेक्सिकोविरुद्ध दणदणीत विजय (८-०) मिळाला. गटातील अखेरचा सामना होता न्यूझीलंडशी. त्यातही विजयासाठी झगडावे लागले. कुलवंतसिंग, एम. पी. गणेश व किंडो ह्यांनी प्रत्येकी एक गोल केला. ह्या सामन्यात ३-२ विजय मिळवून भारताने गटात पहिला क्रमांक मिळविला.

मेक्सिको सिटी ऑलिंपिकच्या तुलनेत चांगली कामगिरी करूनही इंग्लंडला पदकांच्या शर्यतीत स्थान मिळाले नाही. गत रौप्यपदकविजेत्या ऑस्ट्रेलियाला सूर गवसला नाही. तीन विजय, प्रत्येकी दोन पराभव व बरोबरी यामुळे त्यांचे गटात चौथे स्थान राहिले. मेक्सिकोची पाटी कोरीच राहिली. संघाला पूर्ण स्पर्धेत अवघा एक गोल करता आला.

‘अ’ गटात यजमानांसह पाकिस्तान, मलेशिया, स्पेन, बेल्जियम, फ्रान्स, अर्जेंटिना आणि युगांडा संघ होते. पश्चिम जर्मनीची वाटचाल यजमानांना साजेशी दिमाखदार झाली. संघाने सातपैकी सहा सामने जिंकले व एक बरोबरीत सुटला. त्यांनी बेल्जियम (५-१), मलेशिया (१-०), अर्जेंटिना (२-१), पाकिस्तान (२-१), स्पेन (२-१) आणि फ्रान्स (४-०) असे विजय मिळवले. युगांडाने आश्चर्याचा धक्का देत त्यांच्याबरोबरचा सामना १-१ बरोबरीत सोडवला. गटात दुसऱ्या क्रमांकावर राहिलेल्या पाकिस्तानला एका पराभवाची चव चाखावी लागली आणि एक सामना बरोबरीत सुटला. मलेशिया व फ्रान्स संघांवर पाकिस्तानने प्रत्येकी ३-०, तर युगांडा, अर्जेंटिना व बेल्जियम यांच्याविरुद्ध प्रत्येकी ३-१ गोलने विजय मिळवला. स्पेनबरोबरची लढत बरोबरीत सुटली. ह्या गटातील सात सामने बरोबरीत सुटले. त्यात सर्वाधिक चार सामने स्पेनचे होते. फक्त फ्रान्सच्या सर्व लढती निकाली झाल्या.

दोन्ही उपान्त्य सामने ८ सप्टेंबर रोजी झाले. पश्चिम जर्मनीने नेदरलँड्सचा ३-० असा सहज पराभव केला. पारंपरिक प्रतिस्पर्ध्याशी पहिल्यांदा उपान्त्य लढत खेळताना भारताला सूर सापडलाच नाही. पाकिस्तानने ही लढत २-० फरकाने जिंकली. कांस्यपदकासाठी १० सप्टेंबर रोजी झालेल्या सामन्यात भारताने द नेदरलँड्सचा २-१ पराभव केला. गोविंदा व मुखबैन ह्यांनी प्रत्येकी एक गोल केला.

अंतिम सामना गाजला तो वेगळ्याच अर्थाने. मिकेल क्राऊज याने साठाव्या मिनिटाला केलेला गोल सामन्यातला एकमेव होता. त्याच जोरावर पश्चिम जर्मनीने हॉकीतले पहिले सुवर्ण जिंकले. पण पाकिस्तानी संघाला हा पराभव पचविता आला नाही. त्यांचे खेळाडू, अधिकारी ह्यांनी गोंधळ घातला.

भारताने इथे तुलनेने तरुण, नवोदितांचा संघ उतरविला. मेक्सिको सिटी ऑलिंपकमध्ये खेळलेले फक्त चौघेच संघात होते. हॉकीचे सुपर स्टार बनलेल्या अशोककुमार, गोविंदा, मायकेल किंडो ह्यांचे पदार्पण ह्याच ऑलिंपिकमध्ये झाले. किंडो हा देशाकडून खेळणारा पहिला आदिवासी हॉकीपटू. पुढे ऑलिंपिकमध्ये टेनिसचे पहिले कांस्यपदक जिंकून देणाऱ्या लिएंडर पेसचे वडील व्हेस पेस ह्यांचा संघात समावेश होता. भारताने पूर्ण स्पर्धेत केलेल्या गोलांमधील एक तृतीयांश, म्हणजे नऊ गोलांचा वाटा एकट्या मुखबैनचा होता.

माँट्रिअल (१९७६)

बहिष्काराच्या अस्त्राला याच ऑलिंपिकपासून सुरुवात झाली आणि त्यात पुढची तीन ऑलिंपिक झाकोळून गेली. वर्णद्वेषाच्या मुद्द्यावरून टांझानियासह २२ आफ्रिकी देशांनी बहिष्कार टाकला. नादिया कोमनेची नावाचा जिम्नॅस्टिक्समधील तारा इथेच उदयास आला. हॉकी स्पर्धेतील सहभागी संघाची संख्या पाचने कमी झाली. इंग्लंडचा संघही नव्हता. कृत्रिम हिरवळीवर खेळवली गेलेली ही पहिलीच स्पर्धा. आदल्या वर्षी झालेल्या विश्वचषक स्पर्धेत विजेता ठरलेल्या भारतीय संघाकडून मोठ्या अपेक्षा होत्या. तथापि पदरी निराशाच पडली. ऑलिंपिकमध्ये पहिल्यांदाच भारत गटसाखळीत गारद झाला. एकही आशियाई संघ नसलेली अंतिम लढत तब्बल ४८ वर्षांनी झाली.

अकरा संघांचे दोन गट, गटात साखळी सामने व त्यातील पहिले दोन संघ उपान्त्य फेरीत हा आराखडा कायम राहिला. ‘अ’ गटात द नेदरलँड्स, ऑस्ट्रेलिया, भारत, मलेशिया, कॅनडा व अर्जेंटिना संघ होते. नेदरलँड्सने पाचही सामने जिंकून उपान्त्य फेरीत प्रवेश निश्चित केला.

एक वर्षच आधी कुआलालम्पूर येथे झालेल्या विश्वचषक स्पर्धेत अजिंक्य ठरलेल्या अजितपाल सिंगच्या नेतृत्वाखालील भारतीय संघाकडून मोठ्या अपेक्षा होत्या. संघाने अर्जेंटिनाला ४-० असे लीलया हरवून मोहिमेची सुरुवात चांगली केली. सामन्याच्या पहिल्याच मिनिटाला कर्णधार अजितपालने गोल केला. चांदसिंग व सुरजितसिंग ह्यांनी भारताची आघाडी वाढविली. कर्णधाराने सहासष्टाव्या मिनिटाला आणखी एक गोल करून विजयावर शिक्कामोर्तब केलं. पण पुढच्याच सामन्यात धक्का बसायचा होता. द नेदरलँड्सने भारताला ३-१ असं चकित केलं. आपल्याकडून एकमेव गोल व्हिक्टर जॉन फिलिप्सनं केला.

हा पराभव कमी वाटावा असा निकाल त्यानंतरच्या लढतीचा लागला. ऑस्ट्रेलियाने ६-१ असा दणदणीत पराभव केला. ऑलिंपिकमधला हा भारताचा आतापर्यंतचा सर्वांत मोठा पराभव होय! कांगारूंकडून रोनाल्ड विल्यम रीलेने धडाका लावत तीन गोल केले. सुरजितसिंगने एकविसाव्या मिनिटाला केलेला गोल एवढाच काय तो दिलासा. त्यानंतर कॅनडा व मलेशिया ह्यांच्याविरुद्धचे सामने भारताने ३-० याच गोलफरकाने जिंकले. कॅनडाविरुद्ध फिलिप्सनं दोन व अजितपालनं एक गोल केला. अशोककुमार (दोन) व सुरजितसिंग (एक) मलेशियाविरुद्धच्या विजयाचे मानकरी.

ह्या गटातील दुसऱ्या क्रमांकाचा संघ निवडण्यासाठी टाय ब्रेकरचा अवलंब करावा लागला. भारत व ऑस्ट्रेलिया ह्यांचे समान गुण होते. गटातील दुसऱ्या क्रमांकाचा संघ निवडण्यासाठी त्यांच्यात जादा सामना खेळविण्यात आला. त्यात चार्ल्सवर्थने तेहतिसाव्या मिनिटाला गोल करून ऑस्ट्रेलियाला आघाडी दिली. पण त्यानंतर मिनिटभरातच सुरजितसिंगने बरोबरी साधला. अखेर त्याच गोलफलकावर सामना १-१ असा बरोबरीत सुटला. निर्णय तर होणे आवश्यक होते. त्यामुळे पेनल्टी स्ट्रोकचा आधार घेण्यात आला. त्यात ऑस्ट्रेलियाने ५-४ अशी बाजी मारली. चौथा पेनल्टी स्ट्रोक घेणारा अजितसिंग अपयशी ठरला आणि पहिल्यांदाच भारताला पदकाच्या शर्यतीतून बाहेर पडावं लागलं. भारताच्या गोलफरकामध्येही लक्षणीय फरक झाला. केलेले गोल व स्वीकारलेले गोल यातील अंतर तीनवर (१२-९) आले. मलेशियाने दोन, तर कॅनडा व अर्जेंटिना यांनी प्रत्येकी एक सामना जिंकला. गटात तळाला राहिलेल्या अर्जेंटिनाने ऑस्ट्रेलियाला पराभूत केले होते.

‘ब’ गटामध्ये पाकिस्तान, न्यूझीलंड, स्पेन, पश्चिम जर्मनी व बेल्जियम संघ होते. गटात पहिल्या क्रमांकावर असलेल्या पाकिस्तानलाही स्पेनविरुद्ध बरोबरी (२-२) स्वीकारावी लागली. त्यांनी बेल्जियम (५-०), पश्चिम जर्मनी (४-२) आणि न्यूझीलंड (५-२) ह्यांना सहज हरविलं. या गटातही दुसऱ्या क्रमांकासाठी टाय निर्माण झाला. त्यामुळे खेळविल्या गेलेल्या जादा सामन्यात न्यूझीलंडने स्पेनला १-० हरविलं आणि उपान्त्य लढतीत जागा मिळविली. ह्या दोन्ही संघांमधील गटसाखळीचा सामना बरोबरीत सुटला होता. गटातील तीन सामने बरोबरीत सुटले. म्यूनिचमध्ये सुवर्ण जिंकणाऱ्या पश्चिम जर्मनीची कामगिरी सुमार झाली व संघाला गटात चौथे स्थान मिळाले.

पहिल्या उपान्त्य सामन्यात जादा वेळेत न्यूझीलंडने द नेदरलँड्सला २-१ असे हरवून पहिल्यांदाच अंतिम फेरी गाठली. ऑस्ट्रेलियानेही पाकिस्तानला ह्याच गोलफरकाने हरविले आणि ऑलिंपिक हॉकीचा अंतिम सामना पहिल्यांदाच ऑस्ट्रेलिया खंडातील दोन देशांमध्ये झाला. दि. ३० जुलैला झालेल्या अंतिम सामन्यात न्यूझीलंडने ऑस्ट्रेलियाला १-० हरवून पहिलं सुवर्णपदक जिंकलम. कांस्यपदकाच्या सामन्यात पाकिस्तानने नेदरलँड्सला ३-२ हरविलं. पश्चिम जर्मनीविरुद्धचा सामना २-३ असा गमावल्यावर भारताला सातव्या-आठव्या क्रमांकाच्या लढतीत खेळणं भाग पडलं. मलेशियाला २-० हरवून भारताने कसंबसं सातवं स्थान मिळविलं.

माँट्रिअलमधील भारताची कामगिरी धक्कादायक होती. त्याचे पडसाद पुढं दीर्घ काळ उमटत राहिले. कृत्रिम हिरवळीच्या मैदानावर खेळण्याचा अनुभव सोडाच; भारतीय संघातल्या बऱ्याच खेळाडूंनी ते पाहिलंही नव्हतं. त्यातच संघात वाद होऊन दोन गट पडले. ह्या साऱ्याच्या परिणामी विश्वविजेत्यांची सातव्या क्रमांकावर घसरण झाली.

मॉस्को (१९८०)

सोव्हिएत रशिया-अमेरिका शीतयुद्धाचा फटका बसलेलं ऑलिंपिक, हीच त्याची खरी ओळख. रशियाने अफगाणिस्तानात घुसखोरी केल्याच्या निषेधार्थ अमेरिकेच्या नेतृत्वाखाली अनेक देशांनी बहिष्कार टाकला. त्याचा परिणाम हॉकीवरही झाला. महिला हॉकीचं पदार्पण ह्याच स्पर्धेतून झालं. त्यालाही बहिष्काराचा फटका बसला. भारतासाठी महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे तीन स्पर्धांच्या अंतरानंतर हॉकीचं सुवर्णपदक जिंकता आलं.


प्रदीर्घ काळानंतर मिळालेलं सुवर्णपदक. मॉस्को ऑलिंपिकमधील हे यश
फारसं महत्त्वाचं मानलं गेलं नाही. (छायाचित्र सौजन्य - भारतीय हॉकी)

पुरुष विभागात १२ सहभागी संघांचं विभाजन दोन गटांमध्ये करण्यात आलं. तथापि माँट्रिअले ऑलिपिंकमधील पदकविजेत्यांसह - न्यूझीलंड, ऑस्ट्रेलिया व पाकिस्तान - अर्जेंटिना, केनिया, मलेशिया, पश्चिम जर्मनी,, इंग्लंड, द नेदरलँड्स असे नऊ संघ सहभागी झालेच नाहीत. त्यामुळे भारत, स्पेन, यजमान सोव्हिएत रशिया, पोलंड, क्यूबा व शेवटच्या क्षणी प्रवेश दिलेला टांझानिया ह्या सहा देशांची स्पर्धा साखळी पद्धतीने झाली. त्यातील पहिल्या दोन संघांमध्ये सुवर्ण-रौप्यपदकासाठी आणि तिसऱ्या व चौथ्या क्रमांकाच्या संघांमध्ये कांस्यपदकासाठी लढती झाल्या. ह्या स्पर्धेत गोलांचा नुसता पाऊस पडला. साखळी सामन्यांमध्ये एकूण १३१ गोल झाले.

स्पर्धा एवढी सोपी असूनही भारताला काहीशी अवघडच गेली. साखळीतील पाचपैकी तीन सामने जिंकले व दोन बरोबरीत सुटले. पहिल्या सामन्यात भारताने टांझानियाचा १८-० असा धुव्वा उडविला. सेंटर फॉरवर्ड सुरिंदरसिंग सोढी याने पाच, देविंदरसिंग व कर्णधार वासुदेवन भास्करन ह्यांनी प्रत्येकी चार गोल केले. पण पोलंडविरुद्ध भारताला बरोबरीत (२-२) समाधान मानावं लागलं. देविंदरसिंग व मर्विन फर्नांडिस ह्यांनी एक-एक गोल केला. त्यानंतरची स्पेनविरुद्धची लढतही २-२ अशी बरोबरीत सुटली. भारताकडून दोन्ही गोल सोढीने केले.

नवोदित क्यूबावर भारताने १३ गोल चढविले. सुरिंदरसिंगने चार, महंमद शाहीद, देविंदरसिंग, राजिंदरसिंग व अमरजितसिंग राणा ह्यांनी प्रत्येकी दोन गोल केले. भास्करन ह्यानं एक गोल केला. क्यूबाची पाटी कोरीच राहिली. यजमान रशियाला ४-२ असे हरवून भारताने अंतिम फेरीत प्रवेश नक्की केला. ह्या लढतीत सोढीने दोन गोल करून चमक दाखवली. देविंदर व महाराज किशन कौशिक ह्यांनी प्रत्येकी एक गोल चढवला. दीर्घ अनुभव आणि सात सुवर्णपदकं जिंकलेल्या भारताला साखळीमध्ये अव्वल स्थान काही पटकावता आलं नाही. 

स्पेनने पाचपैकी चार सामने जिंकले. रशियानेही तीन लढती जिंकल्या, तरी त्यांनी दोन सामने गमावले व संघ साखळीत तिसऱ्या क्रमांकावर राहिला. टांझानियाविरुद्ध पाच सामन्यांत ५४ आणि क्यूबाविरुद्ध तेवढ्याच सामन्यांत ४२ गोल झाले.

अंतिम सामना चुरशीने खेळला गेला. भारताने स्पेनवर ४-३ असा विजय मिळवून ऑलिंपिकमधील आठवे सुवर्णपदक जिंकले. त्यानंतर भारताला कोणतेच पदक जिंकता आले नाही. सुरिंदरसिंगने दोन आणि महाराज क्रिशन कौशिक व महंमद शाहीद यांनी प्रत्येकी एक गोल केला. स्पेनचे तिन्ही गोल जुआन अमातने केले. भारताच्या सुरिंदरसिंगने सर्वाधिक सोळा गोल करून व्यक्तिगत गोलांचा विक्रम प्रस्थापित केला. कांस्यपदकाच्या सामन्यात रशियाने पोलंडवर २-१ असा विजय मिळविला. विजेत्याकडून दोन्ही गोल वियाचेस्लाव्ह लॅम्पीव्हने केले. क्यूबाने टांझानियाचा ४-१ गोलनी पराभव करून पाचवा क्रमांक मिळविला.

भारत चौथ्या क्रमांकावर 

महिला हॉकीचा समावेश ह्या ऑलिंपिकपासून झाला. अगदी शेवटच्या क्षणी प्रवेश मिळालेल्या झिम्बाब्वेने सुवर्णपदक पटकावून सर्वांनाच आश्चर्याचा जोरदार धक्का दिला. झिम्बाब्वे, चेकोस्लोव्हाकिया, सोव्हिएत रशिया, भारत, ऑस्ट्रिया व पोलंड संघांमध्ये साखळी पद्धतीने सामने झाले. पदके जिंकणाऱ्या तिन्ही संघांनी प्रत्येकी तीन सामने जिंकले. तथापि सुवर्ण जिंकणाऱ्या झिम्बाब्वेने एकही सामना गमावला नाही. चेकोस्लोव्हाकियाने रौप्य व यजमानांनी कांस्यपदक जिंकले.

स्पर्धेत चौथ्या स्थानावर राहिलेल्या भारताची कामगिरी साधारणच राहिली. दोन विजय, तेवढेच पराभव व एक बरोबरी ह्यामुळे पदकापासून भारत दूर राहिला. पोलंड व ऑस्ट्रिया ह्यांना हरवणाऱ्या भारताचा रशिया व चेकोस्लोव्हाकिया ह्यांनी पराभव झाला. स्पर्धेत सर्वाधिक सहा गोल नतेला कराश्निकोव्हा (रशिया) व पॅट्रिशिया मॅककिलप यांनी केले. रशियाच्याच नतालिया बुझुनोव्हा हिने पाच आणि भारताच्या रूपकुमारी सैनी हिने चार गोल केले.

....

(संदर्भ - olympics.com, scroll.in, olympedia.org आणि विकिपीडिया, 'द हिंदू', भारतीय हॉकी महासंघ, आंतरराष्ट्रीय हॉकी महासंघ, आंतरराष्ट्रीय ऑलिंपिक समिती, भारतीय हॉकी ह्यांची संकेतस्थळे.)

......

आधीचे भाग इथे वाचा

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey1.html

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey2.html

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey3.html

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey4.html

https://khidaki.blogspot.com/2021/07/OlyHockey5.html

#भारतआणिऑलिंपिक #हॉकीचे_सुवर्णयुग #Olympics #India #hockey #IndiainOlympics #TokyoOlympics #GoldMedal #Tokyo #MensHockey #MajorDhyanChand #munich72 #montreal76  #moscow80  #Olympics_boycott

बीजिंगपासून टोकियोपर्यंत

  ऑलिंपिक, भारत आणि हॉकी -  ९ तळाला आणि उसळी मारून शिखराला. भारतीय हॉकीचं - पुरुष आणि महिला ह्या दोन्ही संघांचं वर्णन आज घडीला तरी असंच करा...