मुख्य सामग्रीवर वगळा

भुवीचे पुनरागमन, जर्सी नंबर ७८

भुवनेश्वरकुमार - सभ्य माणसांचा खेळ. (छायाचित्र सौजन्य ः आयसीसी) ----------------------- भारताच्या क्रिकेट संघात भुवनेश्वरकुमारचे पुनरागमन झाले - तब्बल चार वर्षांनंतर. भुवी बदलला आहे का, माहीत नाही; पण त्याचा जर्सी क्रमांक बदलला आहे! नवा क्रमांक आहे ७८. त्यातील दोन्ही अंकांची बेरीच १५ होते - त्याचा आधीचा जर्सी क्रमांक. -------------------- ‘क्रिकेट हा सभ्य गृहस्थांचा खेळ आहे’, ह्या उद्धृताची आठवण ज्या थोड्या खेळाडूंना पाहून आवर्जून होते, त्यापैकी एक भुवनेश्वरकुमार. भारताकडून तो शेवटचा सामना खेळला २२ नोव्हेंबर २०२२ रोजी. नेपियर येथे न्यू झीलँडविरुद्ध. पावसामुळं डकवर्थ-लुईस पद्धतीनं लक्ष्य दिले गेलेला तो सामना बरोबरीत सुटला. त्याच न्यू झीलँडच्या दौऱ्यासाठी भुवनेश्वर ह्याची भारतीय संघात पुन्हा निवड झाली. चार वर्षे संपायला एक महिना बाकी असताना तो पुन्हा खेळताना दिसतो आहे - २२ ऑक्टोबर २०२६. मैदान ख्राइस्टचर्च येथील. खरे तर मागच्या आठवड्यातच बंगळुरूच्या मैदानावर भुवनेश्वरकुमार ह्याने सीमोल्लंघन केले असते. पण वेस्ट इंडिजविरुद्धचा तो सामना पावसामुळे रद्द झाला. चिन्नास्वामी मैदानाऐवजी हेग्ली...

चौकट छापणाऱ्याची न छापली जाणारी चौकट

माध्यम कर्मचारी, पत्रकार, माणुसकी आणि प्रामाणिकपणा, वृत्तपत्रातील चौकट, अत्त दीप भव खिडकी ब्लॉग

हे चित्र कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या मदतीने तयार करून घेतले आहे.
(श्रेय : गूगल जेमिनाय)
................................
वृत्तपत्रांच्या बंदिस्त चौकटीत आणि ‘दुर्मिळ’ विशेषणाखाली अडकलेल्या ‘प्रामाणिकपणा’ची  ही शोकांतिका. सर्वसामान्य सायकलस्वाराचे हरवलेले पाकीट स्वतःचे डिझेल-पेट्रोल जाळून, रात्र जागवून एका त्याच्यापर्यंत पोहोचवणाऱ्या एका माध्यम कर्मचाऱ्याची ही गोष्ट. स्वतःचा दिवा स्वतः होण्याची, म्हणजेच ‘अत्त दीप भव’ची जिवंत आणि चौकटीबाहेरची कहाणी...
...................

‘प्रामाणिकपणा’ म्हणजे सद्गुण किंवा संस्कार मानतो आपण.

तो हल्ली सहसा वृत्तपत्रांमधल्या चौकटीत पाहायला मिळतो, असं म्हणतात.


त्या सजविलेल्या चौकटीत छापल्या जाणाऱ्या बातमीमध्ये

‘प्रामाणिकपणा’ या शब्दामागे ‘दुर्मिळ’ असं विशेषणही बहुदा लावलं जातं.

पण ह्या गुणाचं मोल पत्रकारांनाही आता तेवढं वाटत नसावं,
असं ‘प्रामाणिकपणे’च वाटतं. कारण अशा काही ‘दुर्मिळ’ बातम्या

चौकटीविनाही थोडक्यात छापल्या जातात. लक्षात येतील, न येतील अशा.

‘न जाणो, यापासून कोणी प्रेरणा वगैरे घेतली, तर काय!
मग उद्या कदाचित अशाच बातम्या आपल्या अंकातील जागा भरून टाकतील,’ अशी भीती ‘छापेवाल्यांना’ वाटतही असेल बुवा.

क्वचित कधी तरी दिसणाऱ्या चौकटींमध्ये आढळणारी माणसं
साधी, सरळ, दुबळी, दबलेलीच असतात. त्यांना कोणी तरी वृत्तपत्रांच्या कार्यालयात घेऊन जातं किंवा ज्यांना त्यांच्या प्रामाणिकपणाचं फळ मिळालेलं असतं, ती मंडळी ही बातमी पोहोचवितात.

एखादा फोटो, सिंगल कॉलमी चौकट

आणि दुसऱ्या दिवशी दहा-वीस कौतुकाच्या नजरा!


ह्या चौकटीपर्यंत न पोहोचणारी, पोहोचता न येणारी,
त्या चौकटीत शिरकाव न करता येणारी असंख्य माणसंही

ह्या जगात असतीलच की. तीही ‘दुर्मिळ’ असं विशेषण लावता येण्यासारखीच.


त्यातील काहींना चौकटीपर्यंत पोहोचण्याचा राजमार्ग माहीतही असतो; पण त्यांना स्वतःची जाहिरात करणं टाळायचं असतं.
‘आपण केलं ते फार जगावेगळं केलं नाही;
माणसानं वागलं पाहिजे तसंच तर आपण वागलो,’
असंही त्यांना वाटत असेल बुवा.


असाच हा एक किस्सा.

चौकटीत छापता येणाऱ्या, पण छापल्या न गेलेल्या माणसाचा.

गोष्ट गेल्या सोमवारची (म्हणजे २२ मे २०१७) आहे. दोन-तीन मित्रांसह जेवण करून, त्यांना आपल्या गाडीतून इच्छितस्थळी सोडवून (पोचवून नव्हे हो!)
हा घरी परतत होता. वेळ रात्री बारा-सव्वाबाराची असेल. गाडीतून जाताना रस्त्यावर पडलेलं एक पाकीट त्याच्या नजरेस आलं.

गाडी व्यवस्थित बाजूला घेऊन बंद करून तो खाली उतरला.
पाकीट बऱ्यापैकी लठ्ठ दिसत होतं.
स्वाभाविक कुतुहलानं ते त्यानं उचललं.

गाडीत बसून आतला दिवा लावून त्यानं ते उघडून पाहिलं.
हेही स्वाभाविक मनुष्यसुलभ कुतुहल.

पाकिटात पाचशे-पाचशेच्या तीन नोटा होत्या;
पन्नासच्या एक-दोन आणि काही दहा रुपयाच्या.
दीड ते पावणेदोन हजार रुपये असतील. बाकी बरीचशी कागदपत्रं.

त्याच्या लक्षात आलं की, पाकीट काही फार धड अवस्थेत नाही.

बऱ्यापैकी वापरलेलं, आतले कप्पे फाटलेले.

म्हणजे ह्या पाकिटाचा मालक कोणी सर्वसामान्य, गरीब दिसतो.


पाकीट मालकापर्यंत पोहोचलंच पाहिजे,
असं त्याला तेव्हाच अगदी आतून वाटलं.
पण पोहोचवायचं कसं?

पाकिटातले सगळे कागद त्यानं काढले.
त्यातला एक होता वेतनचिठ्ठीचा.
वर्ष-दीड वर्षापूर्वीची वेतनचिठ्ठी. पुण्यातल्या एका उपाहारगृहाची.

मूळ पगार सहा हजार, भत्ते-बित्ते मिळून एकूण १२ हजार
आणि त्यातून कपात चार-साडेचार हजार रुपयांची!

म्हणजे पाकिटाचा मालक सर्वसाधारण परिस्थितीतला आहे, हे स्पष्टच झालं.


वेतनचिठ्ठीवर काही कुणाचा फोन नंबर असत नाही.
इतर कागद पाहिले. त्यात वाहन चालविण्याचा परवाना होता.
त्यावरून त्याला जन्मसाल कळलं - १९७६.
म्हणजे गृहस्थ चाळिशीच्या घरातला.

त्यानं विचार केला, ह्या दीड हजार रुपयांत
त्याच्या घरचं दोन आठवड्यांचं रेशन, भाजीपाला येत असेल.
पाकीट पोहोचलं पाहिजेच पाहिजे.


अजून कागद चाळता चाळता त्याला एक ‘व्हिजिटिंग कार्ड’ दिसलं.
वेतनचिठ्ठी ज्या हॉटेलाची होती, त्या हॉटेलातल्या कुणाचं तरी.
त्यावर फोन नंबरही होता. चला, एक मार्ग तर सापडला!


रात्र बऱ्यापैकी झालेली होती; तरीही त्यानं धाडस करून तो नंबर फिरविला.
तो त्या पुण्यातल्या हॉटेलातला शेफ होता.


ह्या माणसानं त्याला विचारलं, ‘की बुवा, अशा अशा नावाच्या माणसाला 
तुम्ही ओळखता का? त्याचं पाकीट मला सापडलंय.’

‘ओळखतो की. बरोबर काम करत होतो आम्ही.
पण त्यानं दीडएक वर्षापूर्वीच नोकरी सोडली इथली
आणि आता तो नगरला असतो,’ त्या शेफनं उत्तर दिलं.

आली का अडचण!

‘तुमच्याकडं त्याचा काही नंबर वगैरे आहे का?’,
ह्यानं शेवटची आशा म्हणून विचारलं. उत्तर होकारार्थी आलं.

पण तो माणूस म्हणाला, ‘तुम्ही नका फोन करू.
मीच त्याला कळवतो. तो तुमच्याशी संपर्क साधील.’

चला; पाकिटाच्या मालकापर्यंत पोहोचण्याचा रस्ता सापडला

म्हणून हा गडी घरी गेला.
रात्री तासभर वाट पाहूनही कुणाचा फोन आला नाही.

हा गृहस्थ सकाळी झोपेत असतानाच
साडेसात-आठ वाजता पाकिटाच्या मालकाचा फोन आला.
कोण, कुठं, काय करतो, कुठं काम करतो वगैरे चौकशी झाली.
पाकिटातल्या ऐवजाची पडताळणी झाली.

हे दोघं राहतात त्या ठिकाणांमधलं अंतर सहा-सात किलोमीटरचं.
पाकिटाच्या मालकाला सकाळी ११ वाजता कामावर जायचं होतं.
मग हा आपला म्हणाला, ‘मीच येतो तिकडे.’

गाडी काढून दुपारी बाराच्या सुमारास आपला माणूस
त्या माणसाच्या हॉटेलात पोहोचला.
सात-आठ किलोमीटरचं अंतर कापून आणि आपल्या मोटारीचं पेट्रोल जाळून.

काउंटरवरच त्याचं जोरदार स्वागत झालं.
तिथल्या माणसानं त्याला थेट नाव घेऊन
‘ते तुम्हीच ना?’ असं विचारलं. हा एकदम चकित!

मग तो काउंटरवाला म्हणाला, ‘त्यानं सांगून ठेवलंय,
माझ्याकडं ह्या ह्या नावाचा माणूस येणार आहे म्हणून.
तुमचा चेहराच सांगतो की, तुम्ही इथं कुणाला तरी
काही तरी द्यायला आलात. म्हणून मी ओळखलं.’

पाकिटाच्या मालकाला भटारखान्यातून बोलावण्यात आलं.
प्रथेप्रमाणं ह्यानं सांगितलं, ‘पाकीट पाहून घे, पैसे मोजून घे.’

प्रथेप्रमाणंच तसं काही करण्यास नकार देत तो म्हणाला,
‘रस्त्यात सापडलेल्या पाकिटाच्या मालकाचा शोध घेत
जो इथपर्यंत स्वतः येतो, त्याच्यावर हे अविश्वास दाखवण्यासारखंच आहे.’

पाकीट कसं पडलं?


ह्याच्या प्रश्नावर उत्तर देताना तो म्हणाला,
‘रात्रपाळी संपवून सायकलवरून घरी चाललो होतो.
त्या तिथं कुत्री फार मागं लागतात. म्हणून उभा राहून जोरात पॅडल मारत सायकल हाणली. त्या गडबडीत पाकीट पडलं.’


... एरवी अशी काही बातमी आली की,
त्यात ५० शंका काढणाऱ्या आणि त्याचं समाधान झालं की,
ती सजवून लावणारा हा माणूस.
माध्यमातला माणूस.
त्याच्या या माणुसकीची गोष्ट कोण छापणार?


‘अत्त दीप भव: ...’
तोच त्याचा दिवा बनला आहे.
तोच त्याचा `दीपक’ आहे.


‘त्या पाकिटात पाचशेच्या नोटांचं बंडल असतं,
तर मी मालकाचा शोध घेतला असता का?’,
अशी भीती बोलून दाखविणाऱ्या ह्या माणसाला
त्या छापील अक्षरांच्या, अर्ध्या पॉइंटाच्या रुळाच्या
बंदिस्त चौकटीत कशी जागा मिळणार?


माध्यमातल्या माणसाची ही चौकटीतल्या गुणाची
गोष्ट सांगण्यासाठी म्हणून तर मुद्दाम माध्यम निवडलं आहे,
ते सगळ्या चौकटी ध्वस्त करणारं,
चौकटीबाहेरचंच!

......

टिप्पण्या

  1. माणसातील चांगुलपणाची किती साधी पण मनाला भावणारी चौकटीतील गोष्ट !

    उत्तर द्याहटवा
  2. सुंदर.! दुसऱ्यांच्या प्रामाणिकपणाच्या गोष्टी छापणाऱ्या व्यक्तीच्या प्रामाणिकपणाच्या गोष्टीही प्रसिद्ध व्हायलाच हव्यात.. पण बरेचदा त्या 'व्यावसायिक' चौकटीत बसत नाहीत, ही खरंचंच खेदाची बाब आहे. आपण या माध्यमातून का होईना तिला जगासमोर आणले, हेही नसे थोडके. दिपकरावांना सलाम !

    उत्तर द्याहटवा
  3. चौकटीत असलेल्यानी दिलेला चौकटीबाहेरचा अनुभव !
    आनंद मिळाला हे वाचून. धन्यवाद 'दीपक'ना आणि तुम्हालाही सतीशजी.

    उत्तर द्याहटवा

टिप्पणी पोस्ट करा

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

‘ळ’च्या अढळपदासाठी

  रचना - शब्दकुल ---------- हा लढा केवळ एका अक्षराचा नाही. मराठीच्या अस्मितेचे अढळपद टिकवून ठेवण्याचा संघर्ष आहे.  'तिलक' किंवा 'जलगाव' ही मोडतोड थांबविण्यासाठी पुण्याच्या श्री. प्रकाश निर्मळ ह्यांनी केंद्रीय मंत्रालयांपर्यंत चिवट पाठपुरावा केला. केंद्रीय हिंदी संचालनालयाने अखेर विस्तारित वर्णावलीत 'ळ'  स्वीकारला. ऋग्वेदापासून ते आधुनिक उपबोलींपर्यंत ५० कोटी जनतेच्या जिव्हाळ्याच्या असलेल्या 'ळ' अक्षराची ही रंजक भाषिक यात्रा. सोबत प्रकाश निर्मळ ह्यांची मुलाखत... ---------------- ‘ ध ’ चा ‘ मा ’ केल्यानं काय होतं, हे मराठी माणसाला चांगलं माहीत आहे. ते ऐतिहासिक सत्य आहे. म्हणजे अक्षरांतर इतिहास घडवतं ! इतिहासाचा हा धडा आपण शिकलो, पण गिरवला नाही, असंच दिसत होतं. वर्तमानात ‘ ळ ’ चा ‘ ल ’ केला जात होता आणि ‘ च ल ता है... ’ अशी आपली त्याबाबतची वृत्ती होती. लोकमान्यांचं टिळक आडनाव हिंदीत बनायचं ‘ ति ल क ’ . बाळासाहेब ठाकरे ह्यांचं नाव हिंदी माध्यमांतून व्हायचं ‘ बाला साहब ’ . नाशिक जिल्ह्यात आहे मालेगाव आणि पुणे जिल्ह्यातलं ते माळेगाव. पण हिंदीत गेली की, दोन्...

दोन रजत कमळांचा ‘अभिजात’ मानकरी ‘अभिजित’

अभिजित दळवी. नगरचा लेखक आणि दिग्दर्शक. राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारातील रजत कमळ दुसऱ्या वेळी त्याला मिळालं. त्याचे अनुभव, नाटक ते चित्रपट दिग्दर्शन हा प्रवास, पुरस्कार ह्याबद्दल त्याच्याशी झालेल्या मनमोकळ्या गप्पा... ----------------------------------- ‘ ॲ वॉर्ड ’ विजेत ी कलाकृती पाहायला मिळणं, आनंद देणारं असतं ना ? की ‘ ॲ वॉर्ड ’ विजेत ी कलाकृती घडविणाऱ्याला पाहायला, त्याच्याशी सहजपणे बोलायला मिळणं आनंददायक ? ह्या दोन्हींमध्ये अधिक सुखद काय ? तसा अधिक-उणे हिशेब नाही मांडता येत. ... ह्यापैकी दुसरा अनुभव गेल्या आठवड्यात घेतला. त्या निर्मात्याची कलाकृती लवकरच पाहायची ठरवलं आहे. म्हणजे मग दुधात साखरच ! कूल... नगरच्या कलाक्षेत्रात अभिजित अरविंद दळवी ह्यानं इतिहास घडवला आहे. खरं म्हणजे त्याने इतिहासाची पुनरावृत्ती केलेली. राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांच्या यादीत त्याचं नाव दुसऱ्या वेळी झळकलं आहे. राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार एकदा मिळाला तरी कारकीर्द सुफळ झाली, असं मानणारे छोट्या, मोठ्या पडद्यावरचे आणि पडद्यामागचेही बरेच असतात. अभिजित त्यातला नव्हे ! त्यानं चार वर्षांमध्ये दुसऱ्यांदा हे यश मिळ...

पहिला फोटो, 'केसरी' आणि ५१ रुपयांचे बक्षीस

स्वतःचा पहिला फोटो छापून येणं आणि शिवाय त्यासोबत बक्षीसही. किती मोठी गोष्ट होती ती त्या काळातली आणि आजचीही! दैनिक केसरीमध्ये लिहिलेलं वाचकाचं पत्र आणि त्याची त्या महिन्यातली सर्वोत्तम पत्र म्हणून झालेली निवड. बरोब्बर ४० वर्षांपूर्वी - ९ सप्टेंबर १९८६! ----------- ‘ लवकर उठायचंच आज ’ असा निश्चय करून ( नेहमीप्रमाणेच) उशिरा उठलो. सगळं आवरून दुपारच्या सुमारास कार्यालयात गेलो. ‘ शतायुषी ’ दिवाळी अंकात संपादकीय सहायक म्हणून काम करायला सुरुवात झाली होती. ‘ पत्रकार ’ ह्या नात्यानं पहिली नोकरी. हल्लीच्या भाषेत सांगायचं तर ‘ कॅम्पस इंटरव्ह्यू ’ मधून निवड झालेली होती माझी. परीक्षेचा निकाल लागण्याच्या आधीच. संज्ञापन व वृत्तविद्या विभागाचे प्रमुख प्रा. डॉ. प्र. ना. परांजपे ह्यांचे घरच्या पत्त्यावर कार्ड आले होते - ‘ एका दिवाळी अंकाच्या संपादकांना सहायकाची गरज आहे. तुम्हाला रस असेल तर कार्यालयीन वेळेत भेटायला यावे. ’ (ते पोस्टकार्ड अजून संग्रहात आहे.😅) कसा कोणास ठाऊक, पण प्र. ना. ह्यांचा मी बऱ्यापैकी लाडका विद्यार्थी होतो. त्यामुळेच त्यांना ह्या जागेसाठी माझी आठवण झाली. त्या दिवशी त्यांनी...
html